جلوههای ماندگار
۳۱۶ صفحه
جلوه های ماندگار
حکمت - پند - سرگذشت
در محضر
حضرت آیتالله العظمی منتظری
به اهتمام:
مجتبی لطفی
منتظری، حسینعلی، ۱۳۰۱ -
جلوه های ماندگار: حکمت - پند - سرگذشت در محضر حضرت آیتالله العظمی منتظری گردآوری مجتبی لطفی، تهران: خرد آوا، ۱۳۸۴.
۳۱۹ ص ۲۲۰۰۰ ریال ۰ - ۴ - ۹۵۸۰۸ - ۹۶۴: ISBN
فهرستنویسی بر اساس اطلاعات فیپا.
عنوان دیگر: جلوه های ماندگار در محضر حضرت آیتالله العظمی منتظری.
کتابنامه به صورت زیرنویس. نمایه.
۱. منتظری، حسینعلی، ۱۳۰۱ - خاطرات. الف. لطفی، مجتبی، ۱۳۴۷ - گردآورنده.
ب: عنوان. ج. عنوان: جلوه های ماندگار در محضر حضرت آیتالله العظمی منتظری. ۹۱۳ م / ۱۶۷۰ ۹۵۵/۰۸۴۰۹۲ ۱۳۸۴ DSR کتابخانه ملی ایران ۳۵۸۲۳ - ۸۴ م
جلوه های ماندگار
در محضر: حضرت آیتالله العظمی منتظری
به اهتمام: مجتبی لطفی
ناشر: مؤسسه فرهنگی خردآوا
چاپ و صحافی: امیدوار
قیمت: ۳۰۰۰ تومان
شابک: ۰ - ۴ - ۹۵۸۰۸ - ۹۶۴
مرکز پخش: قم، خیابان شهید محمد منتظری، کوچه شماره ۱۲
تلفن: ۱۴ - ۰۲۵۱۷۷۴۰۰۱۱ * فاکس: ۷۷۴۰۰۱۵
«فهرست مطالب»
در منزل آسید فخر الدین در مسجد سلیمان۲۵
به نوجوانان و جوانان زور نگوئید۲۵
بی اعتنایی به شایعات و قضاوتهای نادرست۲۶
سیره عملی سلمان فارسی در مدائن۲۸
مقایسه میان مجتهدین و پزشکان۳۶
جعفر ابن محمد تا اینگونه است۳۷
چرچیل و راز ساختن ۴۰ دستگاه توالت۳۹
گفتگوی عیسی الا با پیرزنی بی دندان۴۲
چه کسانی شاهد اجرای حدود باشند؟۴۷
به رسمیت شناختن اسرائیل توسط شاه و مخالفت طلاب۵۰
یک باره عقد مادرش را هم بخوان!!۵۴
خدایا قوم مرا هدایت کن اینها نمیدانند!۵۸
شیطان: عوض سجده نکردن عبادتت میکنم۶۲
حذف نیروهای ارزشی، پس از پیامبر۶۸
چرا خانه خدا در جای سبز خرم نیست؟۷۲
جمع آوری قرآن در زمان پیامبر۸۴
تشکیل هیات حاکمه برای رسیدگی به تخلفات روحانیون۸۴
نامه به قذافی رئیس جمهور لیبی درباره امام موسی صدر۸۶
ملاقات و گفتگو با آقای حسنین هیکل۹۲
بالاخره امروز هم نان گیرمان نیامد۹۴
ابوبکر اگر فدک را پس میداد۱۰۸
امام خمینی: مرجعیت و رهبری، توأمان۱۰۹
ملت به گروههای ضد انقلاب خارج از کشور ایمان ندارد۱۱۰
حکومت عدل برای ظالمین هم مفید است!۱۱۲
کمک به خانواده زندانیان سیاسی۱۱۳
ارجاع مسائل فقهی و سیاسی از سوی امام خمینی (ره)۱۱۷
علاقه مند و دلسوزترین نسبت به استاد۱۲۵
کسانی که در تربیت من تأثیر گذار بودند۱۲۶
معلوم میشود ابوبکر آینده نگرتر بود!۱۳۵
عالم جلیل القدر آیتالله حاج میرزا علی آقا شیرازی۱۳۶
بیخود آمدی مسلمان شوی همان بهایی باش!۱۳۹
ملتها باید خود را تغییر دهند تا خدا اوضاع آنها را عوض کند۱۳۹
اعتراف گیری با زور اعتباری ندارد۱۴۱
اعلامیه چهلم شهدای ۱۵ خرداد بازداشت و بازجوئی در حمام۱۴۲
لحظات عمر در گوش ما میخوانند۱۴۴
کرامت انسانی منحصر به مؤمن و مسلمان نیست۱۴۶
علت کمبودها ظلم و کفران نعمت۱۴۷
آب و هوای کشور از آن اعلیحضرت!۱۵۲
تغییر ایدئولوژی در زندان، به دستور سازمان۱۶۷
نمیگذاریم یک خمینی دیگر پیدا شود!۱۶۹
خاطره ای از حاج آقا رضا رفیع درباره تغییر لباس روحانیت۱۷۱
نامه امام و تفویض اختیارات تام۱۷۳
حج بزرگترین کنگره جهانی اسلام۱۷۳
بیانیه ای در اعلمیت امام خمینی در خرداد ۴۹۱۷۶
فعالیتهای دربار به اسم حزب توده۱۸۱
سکوت کنندگان هم هم گناه کارند۱۹۰
۲۰ میلیون گرسنه بر سر سفره!۱۹۱
فرصت طلبان در کلام حضرت زهراء الملا۱۹۳
سکولاریسم حاصل شکست حکومت دینی کلیسا۱۹۴
بیتی منسوب به حضرت امیر علالالا۱۹۶
نذر آیتالله سیدعلی آیت نجف آبادی۱۹۷
امربه معروف و نهی از منکر دخالت در امور دیگران نیست۱۹۹
مگر ما کی هستیم که خودمان را بزرگ پنداریم؟۲۰۹
نامه ای به وزیر دادگستری شاه۲۱۰
در راه حق از کمی طرفدار وحشت نکنید۲۱۷
وفات آقای بروجردی و عزاداری چهل روزه۲۱۷
عاقلانه برخورد کردن با گزارشها۲۲۰
معمولا با بزرگان نمیشود انقلاب کرد۲۲۴
روضه خوانی با پول سفارت انگلیس!۲۲۵
انسان از ماده انس یا نسیان؟۲۳۷
سفارش به ایرانیان خارج از کشور۲۴۰
ضرورت دانستن علم فلسفه و کلام۲۴۰
تلاش ساواک علیه انقلاب به بهانه یک کتاب۲۴۱
وقتی علی (ع) خود را فوق نقد نمیداند۲۴۵
حوزه های علمیه، هدف دشمنان اسلام۲۴۷
بعد اللتیا و التی!
برگشت همه انواع جهاد به جهاد دفاعی۲۵۸
درس را از استاد فرا باید گرفت۲۵۹
المأمور معذور خلاف عقل و شرع۲۶۰
چند روایت در مورد تلاوت قرآن۲۶۱
رابطه بین مقلد و مرجع رابطه مرید و قطب نیست۲۶۲
نظر خواص به مرجعیت امام خمینی۲۶۶
ترس حکومت از حمایت مردمی آیتالله بروجردی۲۶۷
نماز شب بخوان دیگر بهانه نداری۲۸۳
حقوق افراد مستقل از تفاوت درجات ایمان آنها۲۸۵
چرا قبر حضرت زهرا (ع) مخفی است۲۸۶
نامه امام خمینی پس از آزادی آیتالله منتظری از زندان۲۸۸
از آیتالله العظمی تا مروج الاحکام!۲۹۴
باید یک شیطانی باشد تا باطن ما بروز کند۲۹۶
جملاتی از امام علی (ع) درباره امام زمان (عج)۲۹۷
تقدیم به استادم:
اسوه پایداری
۹
فرمانده ام خنیاگر عشق، طلبه شهید:
حسن منتظری که اروندرود از باز پس فرستادنش ابا کرد.
"تاریخ در حالی که گذشته را بیان میکند بی زبان اما برای اهل علم و فهم زبان دار است. با مطالعهٔ تاریخ گذشتگان انسان میبیند سلاطین بزرگ با چه قدرتهایی سرکوب شدند، ثروتمندان ثروتشان به باد فنا رفت، خودشان هم رفتند، خوبان و بدان همه رفتند، از خوبان خوبیهایشان و از بدان بدی هایشان در تاریخ ماند".
پیغمبران و مردان خدا این راه را به سرعت طی کرده اند، اگر بخواهیم به آنها برسیم و در وسط راه نمانیم، باید بارمان سبک باشد. بارتان را سبک کنید تا به آنها که جلو افتاده اند برسید. داشتن مال و مقام دنیا سعادت نیست، مال و مقام دنیا برای انسان مسئولیت میآورد و گرفتاری انسان را زیاد؛ اگر انسان بتواند از آنها بهره برداری صحیح کند برای خود سعادت کسب کرده است، اما اگر تمام عمر را صرف اندوختن مال و کسب مقام دنیا کند، و به نفع آخرت استفاده نکند، در راه خواهد ماند.
از متن کتاب
مقدمه
زندگانی بزرگان سراسر «حکمت، پند و سرگذشت» است، که گاه در سیره آنان چه نوشته ها و چه گفته هاشان برجسته نیست. با برجسته سازی، شکل دهی، قالب و زیبا سازی مناسب در عین سادگی میتوان از آن بهره های نو گرفت، و به نسلی که گاه سر درگم الگو و گروه مرجع خویش است، ارائه نمود.
تبدیل الگوهای جامعه به الگوهای کمتر فرهیخته، قشری گری را در جامعه رواج میدهد و بی شک میتواند زنگ خطری برای تبدل بنیانهای اخلاق و معنویت جامعه باشد، و چه بسا فراز و نشیبهای روزگار در این تبدیل و تبدل بی اثر نباشد.
با بازگشت به صاحبان اندیشه و تجربه اندوخته - آنانی که در خشت خام دیدند آنچه دیگران در آئینه ندیدند - میتوان چراغی در فراسوی آینده یافت. آنچه در این مجموعه در قالب بندی خاص در سه بخش «حکمت، پند و سرگذشت» گردآوری شده، تنها از میان پنج تألیف از چهل و دو کتاب آیتالله العظمی منتظری است و برای پرهیز از یکنواختی و حفظ تنوع، به شکل پیش رو در آمده است.
نامش را اما؛ جلوههای ماندگار گذاشتم، چرا که این فرازها هیچ گاه دچار کهنگی و پوسیدگی نخواهند شد و در هر عصر و زمانی با انطباق بر مصادیق نو قابل رهیابی و بهره گیری است.
نخل را اما؛ برای هر جلوه، تندیس و نماد ماندگاری نهادم، چرا که نخل تا بتواند ثمره ای شیرین دهد و چون شاخ و برگش بریزند، مستقیم، استوار، ماندگار و پایدار میماند.
در پایان کتاب و در بخش فهرستها، علاوه بر جایها و واژه ها، آدرس کتابهایی که جلوهها از آن گلچین شده، بر مبنای شماره هر جلوه آمده است.
در اینجا پس از حمد و شکر الهی، دعای سلامتی برای استاد، از خوانندگان، که امیدوارم ره توشه از جلوه های ماندگار برند، امید دعای خیر دارم.
قم - زمستان ۱۳۸۴
مجتبی لطفی
۱- حق را باید بدون نردبان دید
کمال معرفت خدا این است که او را در دل بیابی و تصدیق کنی و بشناسی با همهٔ خصوصیاتش، و از جمله خصوصیات ذات حق این است که واجب الوجود است، یعنی فقط هستی است و نیستی و ضعف در وجودش راه ندارد. بنابراین ما یک هستی داریم که فقط هستی است و یک هستیهایی که معلول آن هستی واقعی است و این هستیها حد دارند، معلولند و وابسته، و وابسته بدون صاحب فرض نمیشود. لذا ما آن هستی را که فقط هستی است باید تصدیق کنیم تا هستی های دیگری هم که به آن وابسته هستند بتوانند باشند. شاعر میگوید:
گشای آن چشم محرم را ببین یار مسلّم را
شکن برهان سُلّم را که حق بی نردبان بینی
«حق» را باید بدون نردبان دید. عارف ابتدا ذات حق را درک میکند بعد میرود سراغ عکسها و جلوه هایش. درک ناقص آن است که انسان از معلولها پی به علت برد، و درک کامل آن است که انسان ابتدا خود علت را بیابد بعد به دنبال معلول برود.
۲- احاطه خدا بر عالم ماده
فردی را که ته چاهی باشد و در بالای چاه ریسمانی را عبور میدهند، وقتی ریسمان در حال حرکت است کسی که ته چاه است این ریسمان را در سه حال میبیند: قسمتی را مقابل چاه میبیند، یک قسمت را میگوید از در چاه گذشته، و یک قسمتش را میگوید هنوز به در چاه نرسیده است، پس به طور کلی این ریسمان گذرا برای کسی که در درون چاه است به سه قسم حال، گذشته و آینده تقسیم میشود؛ اما برای کسی که بالای چاه است و به همه ریسمان احاطه دارد دیگر گذشته و حال و آینده معنا ندارد؛ ما که در چاه طبیعت قرار داریم و خودمان جزء این عالم هستیم ماده برایمان گذشته و حال و آینده دارد، اما خدای تبارک و تعالی که محیط است به عالم ماده و همه عالم مادّه مثل زمان و حرکت و غیره مخلوق اوست، به همه آنها احاطه دارد، لذا گذشته و حال و آینده و زمان و مکان برای خدا نیست.
۳- جمع آوری خاک برای خلق انسان
در روایتی آمده است بدین مضمون که خدا به زمین خطاب کرد که قرار است از تو موجودی خلق کنیم که اگر اطاعت کند اهل سعادت و بهشت است و اگر معصیت کند اهل جهنم است، و خاک نزد خدا عجز و لابه کرد و حاضر نبود که از آن موجودی خلق شود که در آتش بسوزد. مطابق این روایت خداوند تبارک و تعالی جبرئیل را فرستاد
برای این که از خاک بردارد و به صورت انسان درآورد، مجدداً خاک گریه و زاری و ناله کرد، جبرئیل عرض کرد خدایا خاک التماس میکند، و خدا هم به او خطاب کرد پس صرف نظر کن. بعد این دستور به میکائیل داده شد او هم آمد و به همین نحو، و سپس اسرافیل هم در مقابل عجز و لابه زمین تسلیم شد تا این که چهارمین ملک، عزرائیل مأمور انجام این کار شد، هرچه زمین عجز و لابه کرد، عزرائیل گفت: من مأمورم و این دستور خداست، لذا دستور خدا را اجرا کرد.(۱) مثل این است که مأموری که در مقابل عجز و لابه تحت تأثیر واقع شود نمیتواند کاری انجام دهد، باید مأمور در انجام مأموریت قاطعیت داشته باشد. بعد خداوند تبارک و تعالی به عزرائیل خطاب کرد حالا که تو در مقابل زمین تسلیم نشدی و کار را به انجام رساندی عاقبتش هم با توست، من قبض روح این انسانها را هم در اختیار تو قرار میدهم.
۴- سخاوت علی (ع)
گفته شده معاویه که با حضرت علی (ع) مخالف بود به شخصی به نام مِحْفَن بن ابی مِحْفَن که پیش او رفته بود گفت: از کجا میآیی؟ گفت: از پیش بخیل ترین مردم یعنی حضرت علی (ع)، معاویه گفت: چطور تو علی را بخیل ترین مردم میگویی؟! اگر چنانچه علی دو اطاق داشته باشد یک اطاق پر از طلا و یک اطاق پر از کاه، اطاق طلا را زودتر خالی میکند و پخش میکند بین مردم تا اطاق کاه. علی کسی است که تمام بیت المال را به سرعت تقسیم میکرد سپس آنجا را جارو میزد و
در آنجا نماز میخواند، شکر خدا را به جای میآورد که بیت المال خالی شده است و بین افراد توزیع شده و چیزی ذخیره نمیکرد، و خطاب میکرد به درهم و دینار (طلا و نقره): «یا صفراء یا بیضاء غُرّی غیری» یعنی ای زرد و ای سفید! غیر از من را گول بزن، من را نمیتوانی فریب دهی!(۱)
۵- از آن چرخی که گرداند زن پیر...
معروف است که به پیرزنی گفتند: تو خدا را از کجا شناختی؟ پیرزن چرخ ریسی میکرد، یکدفعه چرخ خود را رها کرد و گفت: این چرخ را تا من رها کردم از حرکت ایستاد و این چرخ بدون نیروی من حرکت ندارد، آن وقت این عالم با عظمت که میچرخد محرک نمیخواهد؟ و نظامی شاعر هم میگوید:
از آن چرخی که گرداند زن پیر قیاس چرخ گردنده همی گیر
و روایتی نیز به این مضمون معروف است: «علیکم بدین العجائز» (۲) بر شما باد به دین پیرزنها.
۶- سر علما را بند میکردند!
اشاعره میگفتند کلام خدا قدیم است و معتزله میگفتند کلام خدا حادث است. جنگها و کشتارها راجع به این مسأله شد و علمایی به زندانها افتادند. سیاستهای اموی و عباسی هم به این مسأله دامن
میزدند، و الآن میفهمیم بیشتر به همین علت بوده که سر علما را به مسائلی که دور از سیاست باشد بند کنند تا این که رفتار خلفا که بر خلاف مبانی اسلام بود مورد توجه آنها قرار نگیرد. نقل میکنند وقتی که مسلمانها بر قسطنطنیه مستولی شدند ارتش اسلام وارد کلیسایی شدند، مشاهده کردند در آنجا علمای مسیحی به جای آن که از کشور خود دفاع کنند بحث میکردند که آیا جنبهٔ لاهوت حضرت عیسی به دار زده شد یا ناسوتش!
۷- در منزل آسید فخر الدین در مسجد سلیمان
در تبعیدگاه مسجد سلیمان مرحوم آسید فخر الدین آل محمد میزبان ما بود. شبی فرماندار و چندتن دیگر به دیدن ما آمدند ایشان هم بود، فرماندار گفت شما راجع به ریش تراشی دلیلی دارید؟ من از روی مزاح گفتم: بله! به یک طلبه ای گفتند چه دلیلی داریم که آدم باید ریش بگذارد؟ گفت قرآن میگوید: وریشا ولباس التقوی، طلبه ای آنجا گفت: خدا که بعدش میگوید: ذلک خیر! یعنی لازم نیست ریش بگذارید. خدا رحمتش کند آن شب آسید فخرالدین خیلی خندید. ولی دو ساعت بعد آمدند خبر دادند ایشان سکته کرده و همان شب از دنیا رفت.
۸- به نوجوانان وجوانان زور نگوئید
به نوجوانان و جوانان فشار نیاورید در تربیت، برای این که خیلی وقتها فشار عکس العمل ایجاد میکند، این را پدر و مادرها باید توجه
داشته باشند که نوجوان یا جوان یک حالت لجاجت و سرسختی دارد؛ یعنی هر انسانی استقلال طلب است و بچه هم از همان کوچکی استقلال طلب است، لذا اگر بخواهید به بچه زور بگویید زیر بار زور نمیرود، اما راهنمایی مؤثر است، لذا بدون این که با او مشاجره کنید کاری کنید که دلش جذب شود، و با هدفی که داری کاری کن تا در اثر تبلیغ و تشویق برایش تمایل پیدا شود، و اگر یک رفیق بدی دارد با دلیل و برهان به او بفهمان که عزیزم رفاقت با فلان شخص به ضرر توست، ولی اگر بخواهی در مقابلش سرسختی نشان بدهی او هم عکس العمل نشان میدهد و کنترل بچه از دست خارج میشود، تربیت باید با تشویق و با دلیل و برهان باشد، منتها دلیل و برهان دوستانه و با ملاطفت، در سطح فکر خودش، تا اگر رفیق بدی دارد بتوان او را از رفیق بد جدا کرد، یا چنانچه معلم کلاسش فرضاً مفسده جو و آدمی است ضد خدا و ضد اخلاق انسانی، سعی کنید بچه را پیش این معلم نبرید.
۹- بی اعتنایی به شایعات و قضاوتهای نادرست
نکته ای را بجاست که برادران و خواهران توجه کنند، انسان در زندگی خیلی نباید گوش به حرف مردم بدهد؛ اگر هدف بزرگی دارد دقت کند، مشورت کند، بعد از آن اگر تشخیص داد راهی حق است دنبال کار خودش را بگیرد، هر کاری که انسان در جامعه انجام دهد بالاخره یک عده اشکال میکنند. نقها و حرفهای مردم نباید مانع کار و فعالیت و کوشش انسان بشود. ما از پیغمبران و بزرگان که بالاتر
نیستیم، همیشه بعضی از مردم نسبت به کارهای آنها حرف داشتند و نق میزدند. به این مناسبت حدیثی را از تفسیر صافی میخوانم. مرحوم فیض کاشانی از کتاب مجالس صدوق نقل میکند که امام صادق (ع) فرمود: «ان رضی النّاس لایملک، و ألسنتهم لاتضبط، وکیف تسلمون ممّا لم یسلم منه أنبیاء الله و رسله و حجج الله؟»(۱) رضایت مردم هیچ وقت به دست نمیآید و زبانهای آنها هیچ گاه ضبط نمیشود - که به نفع انسان حرف بزنند - و چگونه میتوانید از چیزی که انبیا و رسولان و حجّتهای خدا هم از دست آن سالم نبودند سالم باشید؟ پیامبران خدا هم سر زبانها میا افتادند، مردم به آنها نق میزدند، اذیت میکردند، حتی به پیغمبر اسلام (ص) هم تهمت زدند. اگر چنانچه جامعه متعهد نباشد و رشد عقلی و دینی نداشته باشد، دشمن حرفی را سر زبانها میاندازد دیگران هم از او نقل میکنند، کم کم این مسأله چیزی برای یک نفر میشود. لذا به برادران و خواهران توصیه میکنم اوّلاً اگر در انجام کاری دقت کردید، وظیفه را که تشخیص دادید دنبال وظیفه بروید و از حرف مردم هراسی نداشته باشید؛ ثانیاً اگر دیدید نسبت به شخصی حرفی سر زبانها افتاده است، این را صد در صد حق نگیرید، احتمال بدهید که کسی روی دشمنی مطلبی را القا کرده باشد و بعد شایعه سازان دنبالش را گرفته باشند و کم کم مطلبی مسلّم و قطعی فرض شده باشد؛ بنابراین حرفهایی را که میشنوید با احتیاط تلقی کنید مگر این که یقین کنید.
انسان نباید بر چیزی که احتمال خطا هست ترتیب اثر بدهد.
۱۰- سیره عملی سلمان فارسی در مدائن
مرحوم حاج میرزا حبیب الله خوئی در شرح نهج البلاغه (۱) داستانی را از سید نعمت الله جزائری راجع به سلمان فارسی نقل میکند، میگوید: سلمان ایرانی بوده و از صحابه پیغمبر، او را به عنوان استاندار مدائن تعیین کرده بودند. مدائن همان تیسفون است که پایتخت ایرانیها بوده و کاخ انوشیروان هم آنجا بوده، خیلی شهر بزرگی بوده اما الآن تقریباً خرابه شده است و قصبه ای بیش نیست. وقتی مردم شهر باخبر شدند که استاندار میخواهد وارد شهر شود، مردم و در پیشاپیش آنها بزرگان شهر برای استقبال از سلمان آمدند، اتفاقاً به حضرت سلمان برخورد کردند و گفتند: پیرمرد با امیر ما کجا برخوردی؟ چه موقعی وارد شهر میشود؟ سلمان فرمود: «و من امیرکم ؟» امیر شما کیست؟ «قالوا: الامیر سلمان الفارسی صاحب رسول الله» گفتند: امیر ما سلمان فارسی صحابی پیغمبر اکرم وا (ص) است، ما آمده ایم به استقبالش، «فقال: لا أعرف أمیراً و أنا سلمان و لست بأمیر» حضرت سلمان فرمود: من امیری نمیشناسم اما سلمان من هستم و امیر نیستم، «فترجّلوا له و قادوا الیه المراکب و الجنائب فقال: ان حماری هذا خیر لی و اوفق» از اسبها پیاده شدند و بهترین اسب را پیش کشیدند، سلمان فرمود همین الاغ برای من مناسب تر
است؛ حضرت سلمان را به طرف مرکزی که انوشیروان حکومت میکرد هدایت کردند، سلمان فرمود: آنجا برای من مناسب نیست، آمد در بازاری که مرکز تجمع مردم بود، در آنجا دکانی بود، سلمان گفت: صاحب این محل را حاضر کنید، وقتی او را حاضر کردند سلمان گفت: این محل را به من اجاره میدهی؟ گفت: بلی، سلمان آن محل را اجاره کرد و گفت: همین جا برای من بس است، پوستی داشت زیرش انداخت و آفتابه ای داشت که با آن تطهیر و وضو انجام میداد، یک عصا هم دستش بود، و گفت: به مردم بگویید هر کسی با من کار دارد اینجا بیاید، سلمان به کارهای مردم رسیدگی میکرد، قضاوت میکرد، خلاصه به کار خود مشغول بود تا این که زمانی سیل آمد و شهر را فرا گرفت، تمامی مردم نگران خانه و اموال و اثاثیه خود بودند و داد و فریاد میکردند، حضرت سلمان هم اثاثیه اندک خود را برداشت و روی یک بلندی رفت و فرمود: «هکذا ینجوا المخفّفون یوم القیامة» این گونه سبک باران در قیامت نجات پیدا میکنند.
۱۱- خوابی امیدوار کننده
بیش از چهل سال پیش خواب دیدم حضرت حجت (عج) ظهور کرده و از مکه ندا سر داده اند، با طی الارض رفتم مکه، در همان عالم خواب، برادران من که کوچکترند با من بودند. در رکاب حضرت راه افتادیم به طرف کوفه، جمعیت زیادی هم با پای پیاده در حرکت بودند.تا اینکه به رودخانه بزرگی رسیدیم که عرض آن بیشتر از ۸
متر بود. حضرت فرمودند: صحابی واقعی من باید از رودخانه بپردو نباید از پل برود. حضرت خود رفتند، تعدادی هم رفتند من هم پریدم. برادر کوچک ما آمد بپرد افتاد وسط آب، من از حضرت خواستم دست ایشان را بگیرد، حضرت دست ایشان را گرفته ونجاتش دادند، افراد زیادی هم از پل رفتند که پل خراب شد و همگی غرق شدند. به کوفه رسیدیم مسجد بزرگی بود که مانند شبستانهای قدیمی سقف داشت، آنجا ماندیم فردایش نماز صبح را پشت سر حضرت (عج) خواندم. بعد از خواب بیدار شدم. این خواب برایم خیلی امیدوار کننده بود. امیدواریم خدافرج شریفش را نزدیک کند.
۱۲- هواهای نفسانی و فتنه ها
فتنه هایی که روی زمین پیدا میشود و جنگهایی که راه میاندازند، جنگ شیعه و سنّی، این گروههای هفتاد و دوگانه که بعد از رسول خدا (ص) در دین اسلام پیدا شده، بر اثر هواهای نفسانی و بدعتهاست. ابتدا کسانی مطابق هوای نفسانی خود و اهدافی که داشتند، بر اثر مقام دوستی یا علاقه ای که به دنیا داشته اند یک بدعتی در دین گذاشته اند، چیزهایی را به دین چسبانده اند؛ گاهی یک نفر آیه یا حدیثی را جوری معنا میکند که بر اثر آن دین و مذهب تازه ای پیدا میشود، در شیعه تاکنون چقدر امام زمان درست کرده اند! همین قادیانیه و بهائیه، یا وهابیه و دیگر فرقه هایی که در اسلام پیدا شده، منشأ همه آنها هوای نفس است.
۱۳- دینداری، حق یا تکلیف
انسان تکویناً وبالفطرة توان فکر کردن و انتخاب عقیده و دین را داراست. دین امکان به کارگیری این توان را در مقام تشریع به عنوان یک حق به رسمیت شناخته است؛ و هیچ کس نمیتواند این حق را از انسان سلب نماید. و اگر بعد از فکر و تحقیق به عقیده ای رسید و آن را حق و مطابق با واقع تشخیص داد، به حکم عقل نمیتواند آن را نادیده بگیرد، و به لوازم آن عقیده مکلف میباشد. بنابراین دینداری در عرصه آزادی تفکر و اعتقاد «حق»، و در مرحلهٔ پیامدهای عملی به عقیده «تکلیف عقلی» میباشد.
۱۴- عدالت در اخلاق
عدالت در اخلاق بنابر آنچه بین اهل فن معروف است ملکه ای است در نفس انسان که شاخصه آن مراعات حد وسط بین افراط و تفریط در قوای ثلاثه: «عاقله»، «شهویه» و «غضبیه» میباشد. هر کدام از قوای مزبور ممکن است دارای سه حالت باشند: افراط، تفریط و تعادل. حدّ وسط در قوه عاقله «حکمت» است، و افراط آن «جربزه»، و تفریط آن «بلادت» است. حد وسط در قوه شهویه «عفت»، و افراط آن «شَرَه»، و تفریط آن «خُمود» میباشد. حد وسط در قوه غضبیه «شجاعت»، و افراط آن «تهوّر»، و تفریط آن «جبن و ترس» است. از اجتماع حدّ وسط در قوای سه گانه فوق «عدالت» محقق میشود.
در حقیقت شاخصه عدالت در قوای مزبور به این است که انسان هر قوه ای را در محل مناسب خود قرار دهد که با نیاز و نیل به سعادت او متناسب باشد.
۱۵- خواب شیخ مفید
نقل میکنند که یک شب شیخ مفید؛ در خواب دید حضرت زهرا (ع) دست امام حسن و امام حسین (ع) را گرفته و آمده است در مسجد شیخ مفید در کرخ بغداد و به شیخ مفید گفت:«علّمهما الفقه» این دو فرزند مرافقه بیاموز؛ صبح شیخ مفید از خواب بیدار شد و تعجب کرد این چه خوابی بود! اتفاقاً ساعتی نگذشت دید مادر سید مرتضی و سید رضی که نامش فاطمه بود دست دو فرزندش محمد و علی را گرفته و آورده به شیخ مفید گفت: «هذان ولدای احضرتهما لتعلّمهما الفقه» این دو فرزند من میباشند، آورده ام که به آنان فقه بیاموزی. این خواب را حتی ابن ابی الحدید شارح معتزلی نهج البلاغه هم نقل کرده است.(۱)
۱۶- ما از مرگ غافلیم
ما غافلیم از این که مردن برای همه هست، در حالی که مرگ سرنوشت همه انسانهاست. پرده ها کنار رفته حقایق پشت پرده روشن
میشود. میگویند گنجشکهای زیادی روی درختی جمع شده بودند و سر و صدا میکردند، آدمی به گنجشکها گفت هیشت (کلمه ای برای تار و مارکردن گنجشکها) گنجشکها نگاهی به هم کردند و از یکدیگر سؤال کردند هیشت کیست، این آقا چند مرتبه گفت هیشت، گنجشکها نگاه به هم میکردند و باز از یکدیگر میپرسیدند کدام از ما هیشت است، تا آن شخص با تفنگ چند گنجشک را زد، گفتند معلوم شد هیشت این چند تا گنجشک بوده اند! بالاخره آنقدر گنجشک زد تا همه تمام شدند و معلوم شد همه هیشت هستند؛ حالا ما هم هیشت هستیم اما غافلیم و نمیدانیم. عزرائیل سراغ همه میآید، سراغ حضرت سلیمان (ع) رفت، سراغ پیغمبر (ص) هم رفت؛ خداوند در قرآن خطاب به پیغمبراکرم (ص) میفرماید: ﴿انک میت و انهم﴾) (تو خواهی مرد و دیگران هم میمیرند؛ مرگ پیر و جوان ندارد، انسان باید همیشه مهیای مرگ و قیامت باشد.
۱۷- توصیه به سیاست گذاران فرهنگ و هنر
سفارش و تذکر من به سیاستگذاران فرهنگ و هنر کشور این است که توجه نمایند استعداد و خلاقیت جوانان کشور ایران از بسیاری از کشورهای دیگر برتر و بیشتر میباشد و آیندهٔ این امانت های الهی به دست آنان سپرده شده؛ در درجهٔ اوّل تلاش نمایند آنان را در مسیر حق
و عدالت و اهداف الهی از خلقت انسان هدایت نمایند، و از ترویج بی بندوباری و فرهنگهای مبتذل و پخش فیلم های زننده و فساد انگیز پرهیز نمایند، و در مرحلهٔ بعد راضی نشوند جوانان ما در لابلای جنگ قدرت و کشمکشهای سیاسی هضم شوند و استقلال فکری و روحی خود را از دست بدهند و یا به بهانه های واهی از عرصه خدمت به کشور و مردم حذف شوند.
۱۸- سیلی سعیدی بازجو
سعیدی بازجو در زندان اوین برای بار آخر مرا بازجویی میکرد؛ البته شنیدم اسم اصلی او میرفخرایی بود، او یک مدت رئیس ساواک شیراز بود، آدم خیلی چاقی بود و دستهای بزرگی داشت، خیلی هم بددهن بود، این شخص وقتی داشت مرا بازجویی میکرد چندتا سیلی محکم توی گوش من زد، اولین سیلی را که زد یک صدای عجیبی در گوشم ایجاد شد، گفتم: آخ گوشم پاره شد! و او کلمه زشت و رکیکی را به کار برد، و همین سیلی سبب شد که پرده گوش چپم پاره شد و برای معالجه مدتی مرا بردند بیمارستان ۵۰۱ ارتش و تا مدتها گرفتارش بودم، مرتب چرک میکرد و باید معالجه میکردم.
ناراحتی آن خوب شده ولی چند وقت پیش که آزمایش کردند فقط شصت هفتاد درصد شنوایی داشت، الان هم شنوایی گوش چپم کمتر از گوش راستم است.
۱۹- در تزاحم میان حقوق فرد و اجتماع
در تشریع احکام اجتماعی و سیاسی و جزایی به طور کلی باید حقوق انسانها رعایت شود؛ منتها برخی در نوشتار خود بیشتر روی حقوق فردی انسانها تکیه کرده اند و بر این اساس پرسشهایی را تنظیم نموده اند، در صورتی که در تشریع صحیح جامع باید هم به حقوق فردی انسانها و هم به حقوق جامعه متشکل صالح - که بستر تکامل انسانها و رسیدن به اهداف خلقت است و طبعاً مورد نظر انبیای الهی و همه مصلحین اجتماعی میباشد - توجه شود؛ و در نتیجه در مواردی که بین حقوق فردی انسانها و حقوق اجتماع متشکل صالح تزاحم پیدا میشود و قابل جمع نیستند شارع باید در مقام تشریع مصلحت اهم را که نوعاً مصلحت اجتماع است ملاک تشریع قرار دهد، و طبعاً برخی از حقوق فردی اشخاص فدای مصالح جامعه میگردد.
۲۰- خشکه مقدسها رفتند!
من و مرحوم شهید مطهری و چندنفر دیگر نزد مرحم امام خمینی (ه) در منزل ایشان درسی داشتیم؛ ایشان این را نقل کرد که یک روز ۱۵ رجب که ایام البیض بود، ما در مدرسه دارالشفاء با آقای آقا ریحان الله گلپایگانی هم حجره بودیم؛ عصر وقتی که سماورمان را روشن کردیم در ایوان که چای بخوریم دیدیم تمام طلبه ها دارند از حجره ها سر میکشند و به ما نگاه میکنند؛ تعجب کرده بودند که اینها
سماور روشن کرده اند و میخواهند چای بخورند، با اینکه ایام البیض است و روزه و عمل ام داوود و اینها.... مثل اینکه طلبه ای در ماه رمضان روزه بخورد چقدر زننده است اینجور عمل ما مستهجن بود پیش طلبه ها و ما را به همدیگر نشان میدادند. بعد مرحوم آقای مطهری رحمة الله علیه فرمودند که اتفاقا آن آدمهایی که آنجور خشک مقدس بودند نوعا از آخوندی رفتند و منکر خیلی چیزها شدند، ولی امثال شما ماندند.
۲۱- مقایسه میان مجتهدین و پزشکان
گاهی ممکن است مجتهد و فقیه اشتباه بکند، ولی این اشتباه احتمالی نباید سبب شود که ما درصدد تفقه در احکام نباشیم. همان طوری که ممکن است طبیب اشتباه کند، ولی یک مورد اشتباه طبیب هیچگاه موجب نمیشود که مریض از مراجعه به طبیب خودداری کند، یا این که مریض به دلیل مثلاً یک درصد احتمال اشتباه طبیب نمیتواند خودسرانه دارویی را به کار ببرد؛ چرا که از تخصص در علم پزشکی و تشخیص مرض و به کار بردن نوع دارو و مقدار آن و دیگر خصوصیات بیماری و دارو برخوردار نیست. بنابراین با توجه به امکان احتمال یک درصد اشتباه طبیب، باز باید مریض به طبیب مراجعه کند. در رابطه با احکام دین هم همین طور است. با توجه به این که یک مجتهد و فقیه سالها زحمت کشیده و در علم فقه تخصص پیدا کرده و کارشناس مسائل دینی و فقهی شده است، بایستی دیگران که در احکام دین اجتهاد و تفقه ندارند در برخورد با مسائل و احکام دین به مجتهد و فقیه مراجعه کنند، اگر چه احتمال اشتباه هم
داده شود، یا اختلاف نظر پیدا کنند، این اختلاف نظرها معلول همان درصد ناچیز اشتباه فقیه در تشخیص حکم خداست، همانگونه که اختلاف نظر دکترها سبب نمیشود که افراد به آنان مراجعه نکنند و خودسرانه دارو مصرف کنند. از قدیم میگفتند: در طب و مهندسی همه افراد خودشان را مجتهد و صاحب نظر میدانند! شما ببینید موقع بیماری یا هنگامی که میخواهید ساختمانی بنا کنید همه اظهار نظر میکنند. فقه هم این طوری شده که هر کس بدون تسلّط و احاطه بر قواعد و موازین و آیات و روایات و تاریخ نزول آنها و رجال حدیث اظهار نظر میکند! در صورتی که اگر ما بیاییم به حکم عقل و استحسانات ظنّی خودمان خودسرانه به احکام عمل کنیم، این همان چیزی است که ائمه ما (ع) با آن قاطعانه مبارزه کردند و فرمودند: حکم خدا را با استحسانات و امور ظنّی و با رأی (که مراد از رأی همین چیزهاست) نمیشود بیرون آورد، بلکه باید از قرآن و سنّت بعد از بررسی، احکام خدا را به دست آورد.
۲۲- جعفرابن محمد (ع) اینگونه است
نقل شده است: روزی مفضّل یکی از یاران خاص امام صادق (ع) در مسجد پیامبر (ص) مشغول نماز بود، در همین اثنا دو نفر از مادیون وارد مسجد و مشغول به صحبت شدند، به گونه ای که او صحبتهای آنان را میشنید. آنان در ضمن صحبتهای خود به مبحث نبوت و پیامبر اسلام پر داختند و ادعا کردند که پیامبر فردی نابغه بوده و قصد ایجاد تحول در جامعه خود را داشته است و با اینکه خود مذهب را قبول نداشته، بهترین راه تحول را مذهب دانسته و از این طریق عمل نموده است! مفضّل از این سخنان به خشم آمد و با تندی با آنان
برخورد کرد. آنان به مفضّل گفتند: تو از چه کسی تبعیت میکنی؟ اگر از جعفر بن محمد پیروی میکنی بدان که ما در حضور او این حرفها را میگوییم و حتی بر ضد خدا استدلال میکنیم ولی ایشان نه تنها عصبانی نمیشود بلکه به دقت گوش میدهد به گونه ای که ما گمان کنیم او حرفهای ما را پذیرفته است؛ اما پس از آن با متانت پاسخ حرفهای ما را میدهد
رشد و تعالی اسلام در همه زمانها وابسته به این است که همگان - حتی مخالفان - آزادانه اعتقادات خود را مطرح نمایند و بستر مباحث علمی در همه زمینه ها و برای همه اشخاص فراهم گردد و فکر و اندیشه تنها با منطق و استدلال پاسخ داده شود. و تجربه به خوبی نشان مید دهد هرگاه این بستر در جامعه فراهم آمده است درنهایت اسلام نفع برده، و به عکس هرگاه حکومتها و یا افراد به رفتارهای قهرآمیز رو آورده اند نتیجه منفی به دست آمده است.
۲۳- بادهای آبستن کننده
در قرآن هست که: ﴿وارسلنا الرّیاح لواقح﴾ (۱) ما فرستادیم بادها را آبستن کننده. «لَقَحَ» هم به معنی لازم و هم به معنی متعدی میآید، اگر به معنی لازم باشد یعنی خودش آبستن است، و اگر معنی متعدی باشد «لقحه» میشود یعنی آبستن کرد او را؛ بادها خود به باران آبستن اند؛ زیرا وقتی که بادها میوزند بخارهای متراکمی را که از دریاها بالا آمده با خود به مناطق دیگری میبرند و باعث بارندگی میشوند، و از طرفی آبستن کننده هم هستند، زیرا بادها هستند که موادی را از گیاهها و درختهای نر به گیاهها و درختهای ماده منتقل
میکنند؛ و این نکته را در ۱۴۰۰ سال پیش کسی توجه نداشت و این از معجزات قرآن است.
۲۴- چرچیل و راز ساختن ۴۰ دستگاه توالت
زمانی که چرچیل سفیر انگلستان در ایران بود در حول و حوش حوادث مشروطیت دستور داد در حیاط سفارت ۴۰ دستگاه توالت مرتب بسازند و وقتی اعتراض میکردند میگفت: یک روزی به درد میخورد! تا اینکه در ماجرای مشروطیت مردم و برخی از آقایان در حیاط سفارت تحصن کردند. چرچیل گفت: حالا بروید درب توالتها را باز کنید تا ملت از آن استفاده کنند. در حین سخنرانی چرچیل چند نفر چمنها و گلهای باغچه ها را لگد کرده بودند وقتی باغبان سفارت اعتراض میکرد، چرچیل سخنانش را قطع کرد و گفت: مزاحم آقایون نشوید سفارت انگلیس متعلق به خودشان است!
۲۵- رابطه دین و سیاست
آیتالله خمینی در تحریر الوسیله در باب صلات جمعه راجع به خطبه جمعه میگویند: اگر کسی بگوید دین از سیاست جداست نه دین را شناخته نه سیاست را. عقیده ما این است که دین اسلام مشحون از سیاست است و حکومت و سیاست جزو بافت اسلام است، اگر به کسی بگویند در سیاست دخالت نکن معنای آن این است که تو دین نداشته باش، و اصولا دفاع از مظلوم و امر به معروف و
نهی از منکر جزو دین است و نمیشود به کسی گفت شما دین نداشته باش، امر به معروف و نهی از منکر وظیفه همه افراد است و هر کس هم ساکت و بی تفاوت باشد گناه کرده است.
۲۶- رباخواری باکلاه شرعی!
انسان ته دلش میداند و اگر فکر کند میفهمد که آیا کاری که میکند ظلم است یا نه، آیا مال مردم میخورد یا نه، در ظاهر عذر تراشی میکند و کلاه شرعی میگذارد اما وقتی به خودش مراجعه کند میداند که این رباست، مال مردم خوری است، ظلم است، در پیش خدا این گونه عذرها پذیرفته نیست، حالا به من آخوند بگوید معامله شرعی کردم، من هم هیچ نگویم، اما خدا میداند، خودش هم میداند که این عذر تراشی است؛ حضرت امیر (ع) در خطبه ۲۳ میفرماید: بترسید از خدا، ترسی که آمیخته با عذرتراشی و بهانه های بیجا نباشد. یعنی واقعیت داشته باشد، واقعاً از خدا بترسید و چیزی که حرام است نخورید. ربا با کلاه شرعی حلال نمیشود. در روایت دارد که یکی از کارهای مردم این است که: «یستحلون الربا بالبیع»(۱) طلب میکنند حلیت ربا را به وسیلهٔ بیع؛ از راه فروش میخواهد ربا را حلال کند و بخورد. در حدیث دیگر دارد که در آخرالزمان آنقدر ربا رایج میشود که کسی هم که نمیخورد گردش به او میرسد «فمن
لم یأکله اصابه من غباره»(۱). من به دوستان میگفتم: گردش همان وجوهاتی است که به من و شما داده میشود، ما نه تاجریم و نه در بانک کار داریم، اما بالاخره از همین تجارتهای آلوده ممکن است وجوهاتی به من و شما بدهند؛ و یا کشاورزی که روی زمین زحمت مید کشد و کار میکند اهل ربا نیست، اما ممکن است پولی که توسط خریدار اجناس او به او میرسد پول ربا باشد.
۲۷- تیمسار، رساله فرستاده!
آن وقت که در نجف آباد بودم یک روز دیدم که یک کارتن پر از رساله های امام و حاشیه عروه و تحریرالوسیله آوردند درب منزل، گفتند: این را جناب تیمسار مقدم فرستاده که بدهیم خدمت شما و گفتند شما میگفتید رساله آقای خمینی در دسترس مردم نیست اینها را بگیرید در اختیار افرادی که علاقه مندند بگذارید!، پیدا بود اینها را از یک نفر گرفته اند و برداشته اند آورده اند؛ من یکدفعه به ذهنم خطور کرد که برنامه ای در این قضیه است، گفتم: مگر من رساله پخش کن هستم؟ حالا بگویید اینها را از چه کسی گرفته اید؟ گفتند: نه اینها را جناب تیمسار برای شما فرستاده اند، گفتم من احتیاجی به اینها ندارم، آنها باز اصرار کردند که اینها را جناب تیمسار فرستاده اند، گفتم: من احتیاجی به اینها ندارم، آنها باز اصرار کردند که بد است برگردانیم؛