جلوههای ماندگار
۳۱۶ صفحه﴿و ما قتلوه و ما صلبوه و لکن شبّه لهم﴾ (۱) یهود حضرت عیسی را نکشتند و به دار نزدند بلکه بر ایشان اشتباه پیش آمد. مطلب دیگری از انجیل برنابا که تفاوت اساسی با چهار انجیل دیگر دارد - و حق هم با آن است - این است که انجیل برنابا منکر الوهیت و پسر خدا بودن حضرت عیسی (ع) است و قرآن هم همین را میگوید، ولی چهار انجیل (متی، مرقس، لوقا، یوحنا) عیسی را پسر خدا میدانند؛ همچنین در انجیل برنابا ذبیح را حضرت اسماعیل (ع) میداند، همان طور که در روایات ما هم هست و ما نیز ذبیح را حضرت اسماعیل میدانیم، ولی ملت یهود و مسیحیان ذبیح را اسحاق میدانند. در انجیل برنابا از «پولس» انتقاد میکند و او را قبول ندارد، و چنانچه از اخبار ما هم استفاده میشود پولس کسی بود که در شریعت حضرت مسیح تغییراتی داد، مطابق تواریخ خود مسیحیان او تا قبل از این که حضرت عیسی صعود کند به او ایمان نیاورده بود و یک نفر از یهود بود، ولی بعد از صعود حضرت عیسی به مسیحیان ملحق شد، و با این عنوان که دین آنها را پذیرفته است در شریعت حضرت مسیح تغییراتی داد؛ و نیز انجیل برنابا مسأله ختنه را مطرح کرده است، همان طور که در تورات هم هست و یهودیان ختنه میکنند، اما مسیحیان ختنه نمیکنند؛ در عین حال انجیل برنابا کلمات حکمت آمیز بسیاری از حضرت عیسی (ع) نقل میکند. بالاخره از این دائرۃ المعارف انگلیسی چنین استفاده میشود: صد و سی سال قبل از
بعثت پیغمبر اکرم (ص) انجیلی به نام «انجیل برنابا» در دست بوده است؛ و علت این که پاپ آن را از «ادبیات و نوشتجات مجعول» اعلام نمود و در این اواخر نسخهٔ آن به دست آمد، برای ما معلوم نیست.
۱۵۸- مرگ زندانی و انعکاس جهانی
در زمان آقای بروجردی اگر ایشان با دستگاه کاری داشت آقای فلسفی انجام میداد، حتی من شنیدم گاهی آقای فلسفی از طرف آقای بروجردی پیش شاه هم میرفت. روی همین جهت آقای فلسفی با تیمسار مقدم راجع به همین کارهای سیاسی تماس میگرفت، مقدم هم متقابلا میخواست حتی المقدور این رابطه را با آخوندها حفظ کند. آنها میخواستند حتی المقدور کارها با خشونت حل نشود، آنها از اینکه کسی در زندان بمیرد ناراحت میشدند و انعکاس جهانی آن را در نظر میگرفتند، میگفتند در دنیا آبرویمان میرود (برای همین سعی میکردند اخبار خشونتهایشان منتشر نشود) در زندان اوین یک نفر به اسم عباس اشراقی جزو مجاهدین خلق بود، این شخص غش میکرد، یک روز ازغندی آمد و او را آزاد کرد، با اینکه محکوم به حبس ابد بود؛ گفت: یک وقت اینجا میمیرد برایمان در دنیا معرکه میگیرند. این جوری بودند و نمیخواستند در این رابطه ها در دنیا برایشان معرکه گرفته شود.
۱۵۹- رعایت احتیاط در مجازات
باید تکیه گاه قاضی خدا باشد. و اگر چنانچه در یک جا قاضی
مقداری تردید و شک داشت احتیاط کند و حکم به مرتبه سختتر نکند، این بهتر است از این که خدای ناکرده مثلاً حکم به اعدام کند و اعدامش به ناحق باشد. از بعضی روایات استفاده میشود که اگر گناهکاری نجات پیدا کند بهتر از این است که بیگناهی گرفتار شود؛ اگر مستحق اعدامی اعدام نشود و محکوم به زندان شود ضرری به جایی نمیخورد، اما اگر کسی مستحق اعدام نباشد و اعدام شود خون ناحقی ریخته شده و خیلی گناه است. حدیثی در سنن ترمذی هست که برای برادرانی که متصدی منصب قضاوت هستند میخوانم، قال رسول الله: «إدرئوا الحدود عن المسلمین ما استطعتم، فإن کان له مخرج فخلّوا سبیله، فإنّ الإمام أن یخطئ فی العفو خیر من أن یخطئ فی العقوبة» (۱) پیغمبر اکرم (ص) فرمود: تا میتوانید حدود را از مسلمین دفع کنید، اگر راهی برای رهایی او از حد شرعی هست رهایش کنید، زیرا اگر امام و قاضی در عفو خطا کند بهتر از آن است که در عقوبت خطا کند. اصرار نداشته باش که شخص بیاید و چهار مرتبه اقرار کند که من زنا کرده ام تا اعدامش کنی. در تاریخ آمده است: ماعز بن مالک آمد پیش پیغمبراکرم (ص) گفت من زنا کرده ام، حضرت روی خودش را برگرداند و فرمودند: «لعلک قبلت او غمزت او نظرت» (۲) شاید بوسه یا نگاهی بیشتر نبوده، و تو اشتباه میکنی و گمان میکنی زناکرده ای. حدود برای باز داشتن از گناه است، برای این است که افراد فاسد
بترسند و بفهمند قضاوتی و حدودی هست و اجرا میشود، حدود خدا باید جاری شود اما در مقدماتش خیلی باید دقت کرد، اگر جرمی با بینه ثابت شد باید اجرا گردد، اما اگر با اقرار باشد امام میتواند عفو کند. و در جایی که جای گریز است و میشود طرف را آزاد کرد، نباید سخت بگیریم یا شلاق بزنیم تا اقرار کند.
۱۶۰- حرمت روحانیت
مرحوم آیتالله العظمی بروجردی دل خوشی از یکی از روحانیون نداشت برای اینکه گاهی از اوقات یک چیزهائی همین طور مینوشت، ولی آدم خیلی متدینی است، ما با هم زندان بودیم؛ یک وقتی مرحوم حاج احمد (از ملازمان آقای بروجردی) گفته بود صبح رفتم دیدم که همین طور آیتالله بروجردی راه میرود و ناراحت است، لا اله الا الله، لا اله الا الله میگوید و اوقاتش تلخ شده است و یگفت من دیشب تا صبح نخوابیدم، پرسیدم چرا آقا نخوابیدید؟ گفتند برای اینکه آشیخ مصطفی رهنما را گرفته اند، گفتم خوب آقا او که با شما خیلی خوب نیست، شما هم که خیلی با روش او موافق نیستی، گفتند نه، من شخصا با او جور نیستم یک مساله است، اما گرفتن او اهانت به من است، اهانت به روحانیت است اینکه بی جهت مزاحم یک روحانی بشوند. اگر یک روحانی جنایت کرده، دزدی کرده، خیانت کرده - روحانی جنایت نمیکند، این جانی بوده آمده روحانی شده - باید بفرستندش دادگاه و همان جریمه ای که خدا برایش معین کرده اجرا بکنند، ما که نمیگوئیم آخوندها معصومند، اما
اینکه هی روحانیت را تضعیف کنیم، کمکم مراجع و علما و فقها را که بین مردم موقعیت دارند و مردم از آنها حرف شنوی دارند تحقیر و تضعیف کنیم، مسلما سرنخ این سیاست در سازمان سیا و استعمار جهانی است ولو به دست افراد سالم انجام شود، اینها گناه است و هرکس بتواند و جلو نگیرد گناهکار است در این جهت، من برای اتمام حجت عرض کردم، بایستی که مراجع و بزرگان و فقها موقعیتشان محفوظ باشد، حریمشان محفوظ باشد، احترامشان محفوظ باشد.
۱۶۱- شخصیت خانوادگی عمرو عاص
تاریخ شیعه و سنّی و نسابههای عرب که در آن زمان به ثبت و ضبط انساب خیلی اهمیت میداده اند در مورد نسب عمرو بن عاص بن وائل چنین نظر داده اند که: مادر وی کنیزی بوده که به یک عرب فروخته شد به خاطر جاذبه و آب و رنگی که داشت اربابش به او اجازه معاشرت با دیگران را داده بود، او یکی از فاحشه های معروف مکه شده بود. «نابغة» از ماده «نبغ» است و به زنی گفته میشود که برای دیگران ظهور و بروز دارد. خلاصه این زن همه جا اسمش سر زبانها افتاده بود و به قدری معروف شده بود که حتی در مدح او شعر گفته بودند، و چون ارزانتر از زنان دیگر میگرفت همیشه سرش شلوغ بود، گاهی اوقات هم در برخی جاها خودش را به سران و شخصیتها عرضه میکرد. نقل کرده اند که در یک ظهر پنج نفر از سران مکه که دو نفر آنها ابوسفیان و عاص بن وائل بودند با او همبستر شدند و عمرو به وجود آمد. عاص از
شخصیتهای مکه و خیلی پول خرج کن بود، ابوسفیان از شخصیت والاتری برخوردار بود اما قدری در پول خرج کردن حساب و کتاب داشته، خلاصه سر این که بچه مال کیست اختلاف پیدا شد؛ مرسوم هم این بوده که مادر بچه، بچه را به هر مردی نسبت میداده همان شخص پدر او حساب میشده، برای حل موضوع از آن زن پرسیدند بچه از کیست؟ جواب داد: از عاص بن وائل است؛ ولی ابوسفیان این ادعا را نپذیرفته و اظهار نموده که من میدانم این بچه از نطفه من است. نقل شده از مادر بچه پرسیدند: شخصیت ابوسفیان بیشتر است، چرا بچه را به او نسبت ندادی؟ جواب داده بود: عاص بن وائل هم دارای شخصیت است هم آدم پول خرج کنی است و پول زیادی به من میداد، من به این حساب بچه را به او نسبت دادم. (۱) به هر حال مادر عمرو عاص زن معروفه ای بوده و پدر او مردد بین پنج نفر است.
۱۶۲- تغییر ایدئولوژی در زندان، به دستور سازمان
در زندان یکی از بچه ها به اصطلاح تغییر ایدئولوژی داده بود، چون سازمان مورد علاقه او دستور تغییر ایدئولوژی را داده بود این شخص انحراف خود را به سازمان نسبت میداد، در حالی که خدا به همه ما عقل و فکر و هوش داده است، انبیا را برای هدایت ما فرستاده، بزرگان دین را فرستاده، اگر چنانچه کسی کج رفت و در چاه افتاد، قبل
از هر کس دیگری باید خودش را ملامت کند.
روز قیامت مردم به شیطان میگویند: خدا تو را لعنت کند که ما را به راههای کج انداختی، شیطان میگوید: ﴿فلا تلومونی و لوموا انفسکم﴾ (۱) ا ملامت نکنید خودتان را ملامت کنید. و باز قرآن میفرماید: ﴿ما أصابک من حسنة فمن الله و ما أصابک من سیئة فمن نفسک﴾ (۲) نیکی هایی که به شما میرسد از طرف خداست و آنچه زشتی و بدی به شما میرسد از ناحیه خودتان است.
۱۶۳- یک تکه خدا هستم!!
آیتالله بروجردی میفرمودند: بعضیها مسائل فلسفه را درک نمیکنند، فکرشان منحرف میشود، من در اصفهان که بودم یک طلبه ای از درس فلسفه آخوند کاشی که آمد گفت من الان یک تکه خدا هستم برای اینکه حقیقت وجود یکی است، من هم که وجود دارم ... کسانی که نمیفهمند آن وقت نتیجه برعکس میدهد؛ فلسفه باشد اما برای یک افراد خاصی در یک جای مخصوصی، این جور عمومی نباشد که چهارصد پانصد نفر پای یک درس بریزند، این درست نیست مخصوصا منظومه و اسفار، بخصوص اسفار که وقتی مرحوم صدرالمتالهین در اسفار میرسد به حرفهای صوفیه و عرفا آن وقت اینجا کشش میدهد، اینها را خیلی افراد درک نمیکنند و عوضی میفهمند.
۱۶۴- سؤال حضرت نوح (ع) از شیطان
حضرت نوح سؤال جالبی از شیطان کرد، از او پرسید: تو چه وقت بهتر از همه وقت میتوانی در انسان نفوذ کنی؟ شیطان گفت: هر وقت حالت غضب در بنی آدم پیدا شود.(۱) شما دیده اید که وقتی کسی عصبانی میشود دیگر تمام کائنات را به هم میریزد، چه بسا کسی را بکشد یا از هستی ساقط کند، و یا با حیثیت و آبروی اشخاص بازی کند، گاهی اوقات ممکن است عملش به ضرر جامعه و اسلام باشد. انسان باید مواظب باشد که از قوّه غضب که خدا بنا به مصلحت به او داده است سوء استفاده نکند. قوّه غضب برای این است که انسان در مقابل ظلم و تعدی و جنایات حالت دفاعی داشته باشد. انسان نباید ظلم را تحمل کند، ولی نباید به دیگران هم ظلم کند. به هر حال شیطان میگوید: هنگامی بیش از همه حالات من میتوانم در آدم نفوذ کنم که او غضبناک باشد.
۱۶۵- نمیگذاریم یک خمینی دیگر پیدا شود!
سؤال: بفرمایید در چه مواردی حضرتعالی بیشتر مورد بازجویی قرار گرفتید؟ شنیده ایم که بیشتر فشار بر حضرتعالی در موارد زیر بوده:
۱- ترویج از امام خمینی و حمایت از مرجعیت و اداره امور مالی و حوزوی ایشان.
۲- حمایت از مبارزه ملت مسلمان ایران و حمایت مادی و معنوی از خانواده های زندانیان سیاسی که کمک میفرمودید.
- نگرانی دستگاه از بالارفتن موقعیت حضرتعالی در حوزه که در این رابطه گویا نصیری یا مقدم گفته بودند: ما نمیگذاریم خمینی دیگری در کشور درست شود.
جواب: این جریان را من هم شنیده بودم که نصیری گفته بود ما نمیگذاریم یک خمینی دیگر پیدا بشود؛ اما در بازجوییها یکی اینکه مرا دست آقای خمینی میدانستند و میگفتند اگر آقای خمینی را تبعید کردند ولی کارهای ایشان نخوابیده است و مرا در این جهت موثر میدانستند، و واقعا هم این جور بود، شهریه ایشان را راه میانداختیم، اشخاص را تشویق میکردیم که فتواهای ایشان را بگویند. من یادم هست به طلبه ها میگفتم شما اگر فتوای ایشان را روی منبر بگویید از صدتا شعار که در خیابان بدهید اثرش بیشتر است، اشخاص را تشویق میکردیم که مسائل ایشان را روی منبر بگویند. تلاش میکردیم رساله و تحریرالوسیله ایشان چاپ شود و به دست اشخاص برسد، اینها را تا اندازه ای میدانستند.
۱۶۶- ازدواج های سیاسی صدر اسلام
امام حسن مجتبی (ع) غیر از جعده همسران دیگری نیز داشتند و از آنان اولاد داشتند. جعده یکی از همسران ایشان بود، و پدر جعده اشعث بن قیس از شخصیتهای مقتدر و بارز آن زمان بود، و در شرایط آن زمان ازدواجهای سیاسی برای همبستگی سیاسی امری رایج بود،
همانگونه که رسول خدا (ص) با حفصه و عایشه ازدواج نمود؛ و این قبیل ازدواجها در آن اعصار ضروری بود. و بنا نبود ائمه (ع) در زندگی اجتماعی با مردم به علم غیب و علم به باطن اشخاص عمل نمایند، بلکه برحسب ظاهر متعارف عمل میکردند.
۱۶۷- خاطره ای از حاج آقا رضا رفیع درباره تغییر لباس روحانیت
گویا در مجله دنیا عکسی از ایشان انداخته بودند با عمامه و عکس دیگری با کلاه، در آنجا حاج آقا رضا رفیع یک مقاله ای نوشته بود زیر این عنوان که چرا من کلاهی شدم، خلاصه آن مقاله این بود که من با رضاشاه در گرگان بودم و معمم بودم، رضاشاه به من گفت ما به تهران که برگشتیم بعد از بیست و چهار ساعت به طرف خوزستان میرویم و شما باید در این سفر همراه ما کلاهی باشی، این امر برای من خیلی گران و سخت بود که تغییر لباس بدهم، گفتم: آقای حاج مخبرالسلطنه نخست وزیر میدانند که من معمم باشم برای دولت و مقام سلطنت بهتر است، رضاخان گفت: نخیر همین است که من میگویم، شما بایستی کلاهی همراه ما باشی!، لذا ما به تهران که برگشتیم با اکبر میرزای صارم الدوله رفتیم خیابان لاله زار یک دست کت و شلوار و پاپیون خریدیم به پانصد تومان، بعد وقتی که لباسها را پوشیدم و رفتم به دربار همین شاه فعلی محمد رضا گفت: عجب خوب این لباس به شما میآید؛ حاج آقا رضا ریش پر پشت و بلندی داشت، من یادم هست همین حاج آقا رضا خدمت آیتالله بروجردی میآمد پالتوی
بلندی داشت یک عبا هم میانداخت روی دوشش با کلاه؛ بالاخره نوشته بود وقتی که رضاخان حرکت کرد به طرف خوزستان ما هم در رکابش بودیم به قم که رسیدیم رضاخان گفت: شنیدم که حاج شیخ عبدالکریم مریض است آقای دکتر اعلم الملک بروند از طرف من از ایشان عیادت و احوالپرسی کنند شما هم با او برو، آن وقت من یک قدری مشکلم بود که با کلاه خدمت حاج شیخ بروم، بالاخره رفتیم، وقتی ایشان را عیادت کردیم و برگشتیم رضاخان از دکتر پرسید: آشیخ عبدالکریم راجع به تغییر لباس آقای قائم مقام عکس العملی نشان نداد؟ دکتر گفت نه، اتفاقا در حدود نیم ساعت که پیش حاج شیخ عبدالکریم بودیم از زمین و آسمان صحبت به میان آمد ولی راجع به تغییر شکل لباس حاج آقا رضا چیزی نگفت. رضاخان گفت: پس معلوم میشود تغییر لباس روحانیت چندان عکس العملی ندارد، و از خوزستان که برگشتیم دستور داد که لباس آخوندها را بردارند و تغییر شکل بدهند. قائم مقام این خاطره را در آن مجله نوشته بود؛ و من این نوشته را به مرحوم امام و آقای شریعتمداری نشان دادم و گفتم ببینید چگونه رضاخان از سکوت مرحوم حاج شیخ سوء استفاده کرده است. بالاخره در زمان رضاخان برای اتحاد شکل در لباس فشار خیلی زیاد بود، البته بزرگان و آیات را گویا استثناء کرده بودند ولی عمامه بقیه را بر میداشتند، اذیت میکردند، لباس زنها هم همین طور، من یادم هست در نجف آباد پاسبانها اذان صبح میرفتند مقابل حمام زنانه میایستادند که وقتی زنها میخواهند بروند حمام یا بیرون میآیند
روسری و چادرشان را بردارند؛ تا این اندازه فشار میآوردند.
۱۶۸- نامه امام و تفویض اختیارات تام
در همان ایام نبودن امام در قم یک نامه از طرف امام برای من آمد که این نامه خیلی مهم بود، مضمون این نامه این بود که شما صاحب اختیار تام منزل من هستید، شما در منزل من بنشینید و هر جور مصلحت میدانید حوزه و سایر مسائل را اداره کنید، نامه بلندبالایی بود. این نامه را وقتی که ایشان از ترکیه به نجف رفتند برای من فرستاده بودند. این نامه اتفاقا تازه رسیده و در جیب من بود و من داشتم در مسجد امام درس میگفتم که مرا بازداشت کردند و بردند ساواک قم، من دیدم اگر این نامه را بگیرند خیلی بد میشود، به عنوان دستشویی رفتم بیرون و آن را پاره کردم ریختم دور و خیلی ناراحت بودم که این نامه از بین رفت.
۱۶۹- حج بزرگترین کنگره جهانی اسلام
من به برادران و خواهرانی که به مکه میروند توصیه میکنم که سعی کنید بیش از همه چیز با گروهها و افرادی که از کشورهای اسلامی دیگر به حج آمده اند تماس داشته باشید و از وضع کشور و فرهنگ و از اخلاق آنها استفاده کنید و به آنها استفاده برسانید، انقلاب خودتان را به آنها معرفی کنید تا آنها از انقلاب شما آگاهی پیدا کنند. این همه تبلیغات مسمومی را که بر ضد اسلام و انقلاب ما در
کشورهای غربی و به وسیلهٔ بلندگوهای صهیونیستی شده است، شما باید در حج خنثی کنید. اصلاً هدف حج همین معنا بوده است که مبادله فرهنگی و سیاسی و اقتصادی بشود. بنابراین حج یک کنگره است، و دین اسلام عظمتش به همین است که برای افراد بشر وسیلهٔ اجتماع کردن را در بعدها و زمانهای مختلف فراهم کرده است. نماز را به جماعت قرار داده، نماز جمعه و نماز عید و حج را قرار داده است، تا مسلمانها گاه و بیگاه با یکدیگر ارتباط و برخورد داشته باشند، و برکت در همین اجتماعات است که: «البرکة فی الجماعة».
۱۷۰- قحط الرجال!
یک شب یادم هست در شورای انقلاب برای یک موضوعی صحبت شد دیدم همه کارها را بین خودشان تقسیم میکنند، در آن وقت تقریبا مرحوم آیتالله دکتر بهشتی سخنگو و کارگردان بود، آقایان مهندس بازرگان، دکتر یزدی، قطب زاده، بنی صدر و آیتالله طالقانی هم جزو شورای انقلاب بودند، البته آقای طالقانی در جلسات کم شرکت میکردند، آقای طالقانی در مجلس خبرگان هم کم شرکت میکرد، عضو رسمی بودند ولی مرتب شرکت نمیکردند، شبی من به مرحوم آقای بهشتی گفتم: مگر شما ده دوازده نفر فقط مغزهای متفکر این کشور هستید، دیگر در این کشور آدم نیست که همه مسائل را به یکدیگر محول میکنید که در نتیجه کارها متراکم میشوند و بسا بعضی زمین میمانند! گفتند: آخه چه کسی هست؟ گفتم: من برای
شما میشمارم، ایشان گفتند: ما چند نفر مهندس برای فلان کار میخواهیم، من بیست و هفت نفر مهندس به ایشان اسم دادم که میتوانستند در انجام آن کار کمک کنند.
مرحوم محمد ما به مناسبتی میگفت بعضیها خیال میکنند در کشور آدم نیست و قحط الرجال است، ولی در کشور قحط الرجال نیست در کشور جهل الرجال است، در کشور ما این همه نیروهای انقلابی و فهمیده وجود دارد و محصور کردن همه کارها در چهارپنج نفر کار درستی نیست.
۱۷۱- حق مشمول مرور زمان نمیشود
حضرت علی (ع) ای که میفرماید (۱): «فإنّ الحق القدیم لا یبطله شیء» حق گذشته را هیچ چیز باطل نمیکند، قسمت بسیار جالبی است و اشاره به این منطق دارد که در ذهن بعضیها هست که میگویند: مثلاً اگر خانی صد سال قبل زمینهای مردم را به زور و به بهانه های مختلف تصاحب کرده و حالا بین فرزندان و نوه هایش به ارث تقسیم شده مشمول مرور زمان شده است و اگر بخواهیم اینها را برگردانیم اوضاع به هم میخورد. حضرت میفرماید: حق هیچ وقت مشمول مرور زمان نمیشود و مرور زمان حق را از بین نمیبرد. اگر مثلاً صد سال پیش ناصر الدین شاه زمین بیت المال را در تیول علی اصغر خان اتابک قرار داده و حالا به نوه ها و نتیجه هایش رسیده باید به بیت المال برگردد ولو
در قباله زنها باشد و یا این که در شهرها پراکنده شده باشد و مثلاً به موزه لندن رفته باشد.
۱۷۲- بیانیه ای در اعلمیت امام خمینی در خرداد ۴۹
بسم الله الرحمن الرحیم
مردم مسلمان ایران! ما ضمن تسلیت نسبت به درگذشت حضرت مستطاب آیتالله العظمی آقای حکیم قدس سره اعلام میداریم: در این لحظات حساس که جامعه ما بر سر دو راهی انتخاب و تثبیت وضع آینده قرار گرفته، لازم میدانیم برحسب وظیفه دینی و تکلیف خطیری که به عهده داریم وظیفه مردم را به طور قاطع و روشن تعیین و ابلاغ نماییم.
موقعی که بزرگ مرجع تقلید شیعه مرحوم شیخ مرتضی انصاری به جوار قدس الهی رحلت کردند، مرحوم حجه الاسلام میرزای شیرازی بزرگان تلامذه شیخ را در مجلسی دعوت نموده و تذکر دادند که شیخ ما از جهان رفته و عالم اسلامی احتیاج به فردی دارد که در ده جزء یک جزء علم و نه جزء عقل و درایت دارا باشد تا بتواند احتیاجات جامعه را تشخیص دهد و با درایت کامل قیام به امر امت نماید. شاگردان شیخ که از علمای طراز اول و واجد صلاحیت مرجعیت بودند بالاتفاق ابراز داشتند که چنین شخصیتی با این اوصاف منحصر به شخص شماست و دیگری را چنین صلاحیتی نیست و با اتفاق کلمه مرحوم میرزای شیرازی را به زعامت مسلمین انتخاب نمودند و خدمات ارزنده آن مرحوم مرهون چنین فداکاری بود. امروز وضع جامعه بسی حساستر و
اوضاع عالم اسلامی آشفته تر است و لزوم انتخاب فردی مدبر، روشن بین و واقف به مصالح اسلام و مسلمین شدیدتر و محسوستر است. امروز جامعه ما در مرحله ای واقع شده که درست بر سر دو راه عزت و ذلت، رشد و انحطاط و بالاخره بقاء و زوال است، و سرنوشت امت اسلام مرهون صفات و خصلتهای رهبری است که انتخاب گردد. امروز ما نباید خاموش و بی تفاوت بنشینیم تا دیگران به ما راه نشان دهند، ما نباید منتظر بمانیم تا دیگران فرد یا افرادی را که از رشد اجتماعی، شهامت، شجاعت و جهان بینی اسلامی بی بهره یا کم بهره اند بر ما تحمیل کنند؛ خود ما باید سرنوشت خود را تعیین نماییم و فردی را که لایقتر و اصلح به حال اسلام و مسلمین باشد، فردی که به اوضاع جهان و حوادث واقعه آشنایی کامل داشته باشد، فردی که بتواند اسلام واقعی را به مردم معرفی کند، فردی که در همه شئون اسلامی صاحبنظر باشد انتخاب نماییم.
حوزه علمیه قم با شناسایی کامل و بصیرت کافی که به وضع حوزه های علمیه و روحیه افراد داشته، با رعایت کامل مقررات دینی و دقت شدید در تشخیص صفات لازمه برای زعیم اسلامی، به کرات نظریه خود را پیرامون شخصیت بارز و بینظیر مرجع عالم اسلام، حضرت آیتالله العظمی آقای خمینی متع الله المسلمین بطول بقائه بیان نموده و مراتب اتکاء و اعتماد خود را نسبت به ایشان ابراز داشته است؛ اینک مجددا بالصراحه وظیفه عموم را روشن نموده، ابلاغ میدارد: با توجه به وضع روز و موقعیت خطیر مسلمانان، حضرت معظم له لایقترین شخصیت برای رهبری و زعامت و شایسته تقلید و
مراجعه عموم است، و مصداق اجلای حدیث مروی اما من کان من الفقهاء، صائنا لنفسه، حافظا لدینه، مخالفا لهواه، مطیعا لامر مولاه، فللعوام ان یقلدوه ایشان هستند. از این رو لازم است آن عده از مردمی که تا به حال از ایشان تقلید ننموده به اکثریت مردم ایران بپیوندند و از ایشان بدون هیچ گونه تردید تقلید نمایند، تا ان شاءالله با ایجاد یکپارچگی و وحدت کلمه در تعظیم اسلام و اعتلای مسلمین و دفع مفاسد بکوشند. از خداوند متعال توفیقات ملت اسلامی را در راه پیشبرد اسلام عزیز خواهانیم. و السلام علیکم و رحمة الله و برکاته.
حسینعلی منتظری - ربانی شیرازی
۱۷۳- منظور از گندم چیست؟
این که آدم (ع) از خوردن گندم نهی شد و شیطان او را وادار به خوردن آن کرد، گندم سمبل همان شهوات و لذتهای دنیاست؛ برای این که بقای نوع انسان به گندم است، و همین طور که در داستان دارد که شیطان به آدم گفت اگر شما از این گندم بخورید همیشه زنده خواهید بود، این قوّه واهمه انسانها را اغوا میکند و لذتهای دنیا و ریاستها و متاع دنیا را نزد انسان زینت میدهد و شما را از بهشت معنوی باز میدارد.
۱۷۴- عامل اصلی حملات ۱۱ سپتامبر
بر اساس نظر سنجی مجله نیوزویک چاپ آمریکا: «۵۸ درصد مردم
آمریکا معتقدند پشتیبانی واشنگتن از رژیم نژاد پرست اسرائیل عامل محرکه اصلی حملات انتحاری ۱۱ سپتامبر به پنتاگون در واشنگتن و مرکز تجارت جهانی در نیویورک است». دولت فعلی آمریکا که تحت تأثیر فشارهای برخی لابیهای یهود آمریکا قرار دارد با روحیه اقتدارگرایی که به خود گرفته نمیتواند هدایت و رهبری مبارزه با «تروریسم جهانی» را به عهده گیرد و انتظار داشته باشد دیگران از آن پیروی نمایند. حکومت زور و استبداد در جهان امروز دوام نخواهد داشت. و بر همه دولتها و مردم آزادیخواه جهان لازم است از مظلومین و محرومین در همه جهان حمایت و دفاع نمایند.
۱۷۵- حکم امامت جمعه تهران
بسم الله الرحمن الرحیم
خدمت جناب مستطاب حجه الاسلام والمسلمین آقای منتظری دامت افاضاته
مرحوم مجاهد بزرگوار آقای طالقانی پس از عمری مجاهدت و پاسداری از اسلام به رحمت خداوند پیوست و ما را سوگوار کرد. تکلیف پاسداری از اسلام به عهده همه ماست، و من شما را که مجاهدی بزرگوار و فقیهی عالیقدر میدانم برای دژ محکمی که آن فقید سعید پاسدار آن بود انتخاب و منصوب نمودم. نماز جمعه که نمایشی از قدرت سیاسی و اجتماعی اسلام است باید هرچه شکوهمندتر و پرمحتواتر اقامه شود. ملت گمان نکند که نماز جمعه یک نماز عادی است؛ نماز جمعه با شکوهمندی که دارد برای نهضت
کوتاه عمر ما یک پشتوانه محکم و در پیشبرد انقلاب اسلامی عامل موثر و بزرگی است. ملت عظیم و عزیز با شرکت خود باید این سنگر اسلامی را هرچه عظیم تر و بلندپایه تر حفظ نماید تا به برکت آن توطئه های خائنانه و دسیسه های مفسدان خنثی شود. از خداوند تعالی دوام نهضت و عظمت اسلام را خواستارم.
۲۱ شهریور ماه ۱۳۵۸ - روح الله الموسوی الخمینی (۱)
۱۷۶- حکمت نصف بودن ارث زن
ارث انتقال ثروت است از نسلی به نسل دیگر، در این انتقال خداوند یک ثلث را در اختیار زنها و دو ثلث آن را در اختیار مردها گذاشته است. یک ثلث را در اختیار زن گذاشته به خاطر این که نسبت به زن بی اعتنایی نشده باشد و بتواند در مخارج مربوط به خود استقلال مالی داشته باشد، دو ثلث را در اختیار مرد قرار داده تا به وسیلهٔ آن تکثیر و تولید کند، و وقتی این ثروت در جامعه مصرف شود مرد و زن همه از آن استفاده خواهند کرد. از طرفی خداوند نفقه زن و فرزند را به عهدهٔ مرد قرار داده و علاوه بر این مهریه هم به عهده مرد است که باید به زن بدهد و مال شخصی زن خواهد بود. اگر انصاف داشته باشیم و خوب دقت کنیم متوجه میشویم که در ارث خداوند بیشتر به زن لطف کرده تا مرد، زیرا مرد باید با این دو سهم کار و
کوشش کند، تولید کند، و مخارج بسیاری را به عهده گیرد، خودش و زنش و اولادشان را اداره کند؛ و اولاد وابسته به هر دو میباشند. اما زن آن یک سهم مال شخصی اوست و مخارجی هم به عهده او نمیباشد. پس در حقیقت دو سهم از سه سهم به مصرف زن و سهم او از اولاد میرسد، و یک سهم به مصرف مرد و سهم او از اولاد میرسد. کار تولید به عهده مردان است ولی زن بیشتر مصرف میکند.
۱۷۷- فعالیتهای دربار به اسم حزب توده
به اسم کمونیستها و به تحریک دربار نامههایی به علما و آخوندها نوشته میشد و آنها را تهدید میکردند که مثلا شما را میکشیم، و چنین و چنان میکنیم؛ آقای حاج آقاحسن رضویان نجف آبادی برای من نقل کرد که من قبل از سقوط دکتر مصدق رفتم نزد آقای ابوالقاسم پاینده صاحب امتیاز و موسس مجله صبا که نجف آبادی بود و سابقه طلبگی داشت و گاهی در مجله اش به پر و پای آخوندها هم میپیچید و یک چیزهایی راجع به آخوندها مینوشت - گفت: من دیدم ابوالقاسم پاینده در یک صفحه بزرگ اسامی بسیاری از روحانیون را نوشته، بعد منشی اش را صدا زد و متنی را به او داد، و گفت بیا این متن را برای این آدرسها بفرست. گفت من آن وقت نفهمیدم که آن متن چه بود، بعد که مصدق سقوط کرد شنیدم به علما نامه هایی تهدیدآمیز نوشته شده... به ابوالقاسم پاینده گفتم آن متن که تو آن روز به منشیات دادی و گفتی برای آخوندها بفرست تهدید آخوندها نبود؟ خنده اش گرفت و گفت بله. ابوالقاسم پاینده با دربار مربوط بود،
معلوم شد او را مامور کرده اند که چون آخوندها را میشناسد یک متن را به اسم کمونیستها تنظیم کند و بفرستد و با این کار آنان را مرعو کند، توده نفتی ها با پول انگلستان و حمایتهای دربار تحریک میشه شدند تا مردم را از دولت دکتر مصدق و چپ روی بترسانند و مردم متوسل به دربار و شاه بشوند و مثلا بگویند صد رحمت به شاه.
۱۷۸- مؤسسه همسریابی
مسأله ازدواج در جامعه و بخصوص جامعه امروز که زنها در انظار ظاهر میشوند و چشم جوانها به آنها میافتد و در مدرسه ها و دانشگاهها ممکن است با هم برخورد داشته باشند، یک امر ضروری است؛ و از نامه های زیادی که به ما مینویسند، میبینیم که این مسأله برای جوانها حیاتی است و خیلیها هم راهش را نمیدانند که چگونه است، شنیده میشود در بعضی از جاها مؤسساتی هست که پسرها و دخترها را با هم آشنا میکنند، خوب است چنین تشکیلاتی در همه شهرها به نحو عاقلانه تأسیس شود تا سلیقه های مختلف تأمین گردد، مثلاً هر دختری به یک جور شوهری علاقه دارد، یکی میخواهد شوهرش بازاری باشد، یکی میخواهد شوهرش اداری باشد و...، همچنین پسرها که به همین نحو سلیقه ها و خواسته هایشان مختلف است، اگر در هر شهری و در هر جایی مؤسساتی باشد که تا اندازه ای برای راهنمایی و برای آشنا کردن پسرها و دخترها مفید باشد، این به نظر من یک امر ضروری و حیاتی است که بسیاری از نیازها بدین وسیله برطرف میشود؛ و در شرایط ازدواج هم سعی کنید
سختگیری نشود، بلکه آسان بگیرید، اگر انسان اطمینان به پسر دارد راجع به مهر نباید سختگیری کند.
۱۷۹- سربازی طلاب
ما یک وقتی پیش آیتالله خمینی نشسته بودیم، گفتم طلبه ها را به سربازی میبرند، ایشان گفتند اتفاقا چیز بدی نیست برای اینکه این آخوند جماعت تا میبیند یک کسی یک اسلحه به دوشش است وحشت میکند، اینها بروند آنجا با سلاح و با این جور چیزها سر و کار داشته باشند شجاع و ورزیده میشوند، آدم باید تیراندازی بلد باشد، یک وقت اگر چیزی پیش آمد باید جنگ بلد باشد، بعد خود ایشان به مناسبت گفتند من تیراندازی خوب بلدم، جنگ هم کرده ام، یک وقتی خوانین آمدند خمین را غارت کنند من از آنهایی بودم که اسلحه دست گرفتم و رفتم با آنها مبارزه کردم، این درست نیست که آخوندها با اسلحه و با سلاح روز آشنا نباشند، بگذار طلبه ها هم بروند دستشان با سلاح آشنا بشود شجاع و ورزیده بشوند؛ خلاصه یک عده را گرفتند بردند ولی بعضی از آنها از جمله آقای هاشمی رفسنجانی از سربازی فرار کردند.
۱۸۰- مهندس مهدی بازرگان
آقای مهندس بازرگان واقعا آدم متعبد و متدینی بودند، ما یک وقت در یک جلسه ای در حسینیه ارشاد ناهار دعوت داشتیم، ده بیست نفر بودیم، مرحوم شهید مطهری هم بود، اول ظهر که شد دیدیم آقای
مهندس بازرگان نیست، بعد دیدیم در یک گوشه ای سجاده اش را انداخته دارد نمازش را میخواند، آقای مطهری گفت برای ما آخوندها همین ننگ بس که ایشان مهندس است اول وقت نمازش را میخواند و ما اینجا نشسته ایم داریم حرف میزنیم. خوب در بین اینها از این افراد بسیار هستند و به این شکل هم نیستند که حالا چشم بسته حرف یکی را قبول کنند، بالاخره خودشان فکر و نظر دارند، و باید با منطق صحیح با آنها گفتگو کرد یا اگر در مواردی حرف آنان صحیح است باید پذیرفت؛ متاسفانه در این اواخر یک برنامه به نام هویت تنظیم کردند و در تلویزیون با آبروی بسیاری از بندگان خدا بازی کردند، در صورتی که آبروی مسلمان همچون مال و جان او محترم است، و هتک او از گناهان بزرگ است. بالاخره من با این شکل افراط و تفریطها که با این قبیل افراد میشد مخالف بودم و نظرم هم این بود که به حیثیت انقلاب و شخص امام خدشه ای وارد نشود.
۱۸۱- عدالت در هستی، حکمت و مصلحت جامعه
ممکن است بگویید این چه عدالتی است که بعضی آنقدر ثروت دارند که از حساب آن عاجزند و برخی دیگر آنقدر فقیر هستند که شب گرسنه سر به زمین میگذارند! جوابش این است که عدالت در نظام کلّ، همان حکمت و مصلحت جامعه است؛ و اگر در این دنیا بنا به یک جهاتی برای بعضیها تنگناهایی وجود دارد در آخرت جبران میشود. مرحوم حاجی سبزواری در منظومه حکمت گفته است:
«ما لیس موزوناً لبعض من نَغَم ففی نظام الکلّ کلّ منتظم»(۱)
نغمه هایی که برای بعضیها موزون به نظر نمیآید، نسبت به کلّ نظام موزون و بجاست؛ نیش عقرب و مار نسبت به من و شما کشنده و چیز نابجایی است ولی نسبت به عقرب یا مار که نیاز به آلت دفاعی دارد و نسبت به کل نظام جهان هستی هیچ چیزی بیفایده نیست و عین عدل و عدالت است. ممکن است کسانی بر اثر فقر و تنگدستی محرومیتهای زیادی را تحمل کنند، ولی خداوند در قیامت اجر آنها را که در مقابل تنگدستی صبر کردهاند چند برابر میدهد. و بالاخره هدف از خلقت ساختن انسانهاست، و ساختن آنان به امتحان و آزمایش است.
۱۸۲- سختی عذاب پس از مرگ
عذاب خدا به قدری مشکل است که حضرت علی بن الحسین امام زین العابدین (ع) در دعای ابوحمزة میفرماید: «فمالی لا أبکی، أبکی لخروج نفسی، أبکی لظلمة قبری، أبکی لضیق لحدی، أبکی لسؤال منکر و نکیر إیَّای، أبکی لخروجی من قبری عریاناً ذلیلاً حاملاً ثقلی علی ظهری، أنظر مرّة عن یمنی و أخری عن شمالی اذ الخلائق فی شأن غیر شأنی (۲)» خدایا چرا نگریم، گریه میکنم برای خارج شدن جانم، گریه میکنم برای تاریکی قبرم، گریه میکنم برای تنگی لحدم، گریه میکنم
برای سؤال نکیر و منکر از من - که از خرد و درشت اعمال و اقوال ما سؤال میکنند - گریه میکنم برای روزی که عریان و ذلیل از قبر خارج میشوم در حالی که بار گناهم را بر پشت دارم، گاهی به طرف راست خود مینگرم گاهی به طرف چپ خود، میبینم مردم به کاری غیر از کار من مشغول هستند، همه به فکر خودشان هستند، روز قیامت روز وانفساست.
۱۸۳- عالم به ۱۶۰ علم!
درباره اصل ولایت فقیه من و مرحوم آقای بهشتی و آقای ربانی شیرازی و بعضی افراد دیگر از جمله آقای دکتر سید حسن آیت اصرار داشتیم، البته بعضیها هم مثل آقای طالقانی و آقای بنی صدر با آن مخالف بودند؛ بعد درباره مسائل اسلام که صحبت میشد آقای بنی صدر میگفت: من اصلا این مجتهدین را مجتهد نمیدانم من خودم را از همه اعلم میدانم چون اجتهاد یکصد و شصت علم لازم دارد که فقها فاقد آن هستند و من همه یکصد و شصت علم را دارا هستم! البته من نفهمیدم که آن یکصد و شصت علم چیست که ایشان داراست و دیگران دارا نیستند! باید از خودشان پرسید.
۱۸۴- نماز باران آقای خوانساری
آن وقتی که ما تازه به قم آمده بودیم مرحوم آیتالله حاج سید محمدتقی خوانساری در قم نماز استسقاء خواندند، در آن زمان
متفقین در ایران بودند، آمریکاییها و انگلیسیها در شهرهای ایران پراکنده بودند، در قم هم زیاد بودند، همین چاه خاکفرج قم هم دست آمریکاییها بود، آن وقت پایین خاکفرج داخل رودخانه حدود ده بیست هزار نفر جمع شدند و ایشان نماز استسقاء خواندند و آمیرزا محمدتقی اشراقی هم بعد از نماز ایشان سخنرانی کردند، آمریکاییها وقتی این جمعیت را دیده بودند و حشت کرده بودند و همه آنها مسلح شده بودند که مبادا مردم به آنها هجوم ببرند و زندگی آنها را به هم بریزند. بالاخره ایشان نماز استسقاء را خواندند ولی باران نیامد؛ ما در روایات داریم که اگر نماز استسقاء خواندند و باران نیامد آن را تکرار کنند، به همین جهت روز بعد ایشان بعد از درس فرمودند امروز دیگر مردم را خبر نمیکنیم خودمان برویم نماز را بخوانیم. از طرف مدرسه حرکت کردند و نزدیک خط آهن طرفهای قم نو که آن وقت کشت و زرع بود ایشان با پانصد ششصد نفر طلبه نماز را برگزار کردند، من هم در نماز استسقاء اولی و هم دو میبودم. بعد وقتی برگشتیم شب باران آمد، یک باران بسیار زیادی آمد که همه مردم شگفت زده شده بودند، و متفقین هم وقتی فهمیده بودند که آقایان برای باران نماز خوانده اند و باران هم آمده خیلی تعجب کرده بودند و این جریان را به کشورهایشان مخابره کرده بودند و در روزنامه ها درج شده بود.
۱۸۵- مباحثه هشام با عالم سنی
هشام ابن حکم یکی از اصحاب امام صادق (ع)، جوان فاضل و اهل مباحثه و بحث و جدل بود. میگوید: من یک روز به مسجد بصره
رفتم، دیدم عمرو بن عبید یکی از علمای مهم معتزلی مذهب در مجلس نشسته است و اظهار فضل میکند، من وارد شدم و به زحمت راه را باز کردم و نشستم، و به او گفتم: آقا اجازه میدهید من از شما سؤالاتی دارم، گفت: بفرمایید، گفتم: آقا شما چشم دارید؟ گفت: این چه سؤال احمقانه ای است؟! گفتم: سؤالهای من از همین قبیل است، اگر اجازه میدهید چند تا از همین سؤالها را بکنم؟ عمرو بن عبید اجازه داد. گفتم:
- شما چشم دارید؟
- بله.
- چشم را برای چه میخواهید؟
- میخواهم با آن اشخاص و رنگها را ببینم.
- شما بینی دارید؟
- آری.
- با آن چه میکنید؟
- بو را استشمام میکنم.
- شما دهان دارید؟
- آری.
- با آن چه میکنید؟
- مزه طعام را با آن میچشم.
- شما گوش هم دارید؟
- بله.
- با گوش چه میکنید؟
- با آن صداها را میشنوم.
به همین ترتیب یکی یکی حواس ظاهری را از او پرسیدم و بعد گفتم:
- قلب هم داری؟
- بله.
- قلب برای چیست؟
- به وسیله آن تمیز میدهم آنچه را بر این حواس مختلف وارد میشود.
- با این همه حواس مختلف از قلب بی نیاز نیستید؟
- نه، بسا حواس ظاهری من اشتباه میکنند و در اشتباهات مرجعی لازم است که به آن مراجعه شود.
- پس قلب لازم است برای تمییز و رفع اشتباهات؟
- آری.
هشام میگوید: به او گفتم چطور خدا برای چشم و گوش و... مرجعی قرار داده که وقتی اینها اشتباه کردند به آن مراجعه شود، ولی برای این همه انسانها پیشوایی قرار نمیدهد که در اشتباهات به او مراجعه کنند؟! وقتی که پیامبر از دنیا میرود میگویید پیغمبر برای مردم امام معین نکرده و مردم خودشان میدانند!(۱) پس ما میفهمیم که خدایی که در یک بدن برای قوای آن یک مرجع قرار داده است که در اشتباهات به آن مراجعه کنند، نمیشود برای این همه انسانها مرجعی قرار ندهد که در اشتباهات و اشکالاتشان به او مراجعه کنند.
۱۸۶- سکوت کنندگان هم گناه کارند
اگر اکثریت ملتی راه خطا میروند و دیگران که اقلیت هستند بی تفاوت باشند و ساکت بنشینند، آن ساکتین هم گناهکارند. در روایت آمده است که خدا خطاب کرد به شعیب پیامبر که صد هزار نفر از قوم تو را عذاب خواهم کرد، چهل هزار از بدان و شصت هزار نفر از خوبان، عرض کرد: خدایا بدان به جای خود، خوبان را چرا عذاب میکنی؟ خداوند به او وحی کرد: چون آنان با اهل معصیت سازش کردند و بر آنان غضب نکردند (۱).
۱۸۷- آقای ایران!
خوانین منطقه خرم آباد که خیلی خانهای بزرگی بودند هفتاد هشتاد نفرشان آمده بودند قم میگفتند ما نمیگذاریم آیتالله بروجردی در قم بماند، آبروی ما آقای بروجردی است چرا آقای بروجردی در قم است؟ میخواستند ایشان را ببرند، آن وقت آقای خمینی و آقای میرزا محمدتقی اشراقی آمدند که جواب لرها را بدهند، در آن مجلس من هم بودم، به آنها میگفتند بابا آخر آقای بروجردی در قم که باشد آقای ایران است بروجرد که بیاید آقای بروجرد است، بعد یکی از آن خوانین گفت نه ایشان تنها آقای بروجرد نیست آقای خرم آباد هم هست! آمیرزا محمدتقی اشراقی گفت باباجون خرم آباد به اندازه
جمکران قم هم نیست حالا تو هی خرم آباد خرم آباد میکنی! (البته ایشان اغراق میکرد) خود آقای بروجردی هم در جلسه بود، بالاخره خوانین را یک جوری قانعشان کردند رفتند وگرنه آنان آمده بودند آقای بروجردی را ببرند.
۱۸۸- تحت تأثیر جو قرار نگیرید
انسان گاهی اوقات تحت تأثیر جوّ قرار میگیرد حتی جوی که خودش درست کرده باشد، مطلبی را میبافد و خودش هم میداند مایه ندارد، ولی وقتی یک عده ای قبول کردند و محور شد کم کم خودش هم باورش میآید. میگویند روزی ملانصرالدین گفت مردم! فلان جا آش میدهند، بعد دید مردم هر کدام یک ظرف برداشته و میدوند، گفت نکند راستی آنجا آش بدهند خودش هم یک ظرف برداشت و شروع به دویدن کرد! جو اینگونه است، به همین دلیل گاهی اوقات حتی خود انسان مطلبی را درست کرده و میداند چیزی در آن نیست اما خود او را تحت تأثیر قرار میدهد، و این مصیبت است. انسان باید برای فهم مسائل و عمل به حق تحت تأثیر جو قرار نگیرد، ذهنش را از همه چیز خالی کند، فکر کند ببیند آیا این مطلب حق است یا نه، اگر حق است به دنبال آن برود.
۱۸۹- ۲۰ میلیون گرسنه بر سر سفره!
در یک جایی خواندم که یکی از جهانگردان فرانسوی راجع به
ایران گفته بود: در مسافرتم به سرزمینی برخوردم که دست طبیعت سفره ای را گسترده که میتواند دویست میلیون نفر را سیر کند ولی بیست میلیون گرسنه بر سر این سفره نشسته بودند. واقعا ایران بیش از دویست میلیون جمعیت را میتواند سیر کند، برای اینکه ما الان تقریبا از یک سوم زمینهای قابل کشتمان استفاده میکنیم و دو سوم آن بدون استفاده مانده است. هشتاد درصد آبهای رو زمینی و نزولات جوی ما هرز میرود، اگر چنانچه ما آبها را مهار کنیم و زمینها را احیا کنیم و کشاورزی ما بر اساس اصول و روش علمی باشد نه تنها نیاز به خارج نداریم بلکه میتوانیم محصولات کشاورزی را صادر کنیم، فرانسه بیشتر از ایران جمعیت دارد و وسعت آن حدود سه چهارم ایران است مع ذلک الان گوشت صادر میکند، مواد غذایی صادر میکند
۱۹۰- به معنویت حج بپردازید
به برادران و خواهرانی که به مکه میروند تذکر میدهم که سو غات خریدن از واجبات حج نیست. نه سوغات خریدن جزء حج است، و نه مخارج و تشریفاتی که پس از بازگشت از مکه مرسوم شده است که چند روز در خانه بنشینند و با صرف شیرینی و شام و ناهار از اشخاص پذیرایی کنند. پس باید دانست که اینها جزء سفر مکه نیست، چقدر خوب است که حتی المقدور این تشریفات حذف یا کاسته شود. باید به شما بگویم که بسیاری از این پارچه هایی که از مکه میخرید و میآورید از همین کشور خودمان و یا کشوری نظیر ما به آنجا رفته است که در آنجا گرانتر هم به شما میفروشند، وانگهی شما بیایید
پارچه را از کشور خودتان بخرید که به تولیدات کشور هم کمکی کرده باشید. ضمناً شما عنایت نداشته باشید به این که حتماً برای هر یک از خویشان و دوستانتان یک چیزی به عنوان سوغات از مکه بیاورید. این تشریفات را دور بریزید و جنبه معنویت و خلوص و صفای حج را بیشتر مراعات کنید.
۱۹۱- فرصت طلبان در کلام حضرت زهراء (س)
حضرت فاطمه زهرا (س) میفرمایند (۱): در مواقعی که جنگ وارد بحران خود میشد، شما عقب نشینی و مکث میکردید و حاضر نبودید که وارد صحنه شوید. افراد عافیت طلب همیشه چنین بوده اند که در زمان عادی، هیاهو و سر و صدا راه میاندازند؛ ولی در لحظات بحرانی و حسّاس یا سکوت کرده و یا عقب نشینی میکنند و حتی گاهی با دشمن هم صدا میشوند. در آن وقت، یک آدمهایی بودید که نسبت به اسلام و پیشرفت اسلام، بی تفاوت بودید؛ اما حالا که دارای قدرت اجتماعی و سیاسی شده اید، بر خلاف دستور پیامبر (ص)، برای خودتان خلیفه درست میکنید و علی (ع) را کنار میزنید؛ به اینگونه افراد اصطلاحاً میگویند: «اپورتونیست»؛ یعنی افراد فرصت طلبی که دنبال موقعیت و فرصت هستند تا ببینند باد از کدام طرف میوزد، هر طرف که غلبه با آن بود، از آن دم میزنند و طرفداری میکنند و در مواقع حساس و بحرانی از اسلام و حق دفاع نمیکنند.
۱۹۲- سکولاریسم حاصل شکست حکومت دینی کلیسا
«سکولاریسم» یعنی جدایی دین از حکومت. در این رابطه باید گفت: سکولاریسم نتیجه طبیعی شکست حکومت دینی در یک جامعه میباشد. تجربه تاریخی حکومت دینی کلیساها در اروپا همین امر را ثابت کرده است. هر چند واکنش دیگر آن تبدیل حکومت به حکومتی لائیک و ضد دین است که صورتی شدیدتر نسبت به سکولاریسم دارد، و در ترکیه امروز پس از حکومت عثمانی دیروز در حال تجربه است. هرگاه دین و ارزشهای آن ابزار سیاست و حکومت گردد و از دین برای مقاصد سیاسی یا سرکوب افراد و نیروها استفاده شود واکنش طبیعی آن جز سکولاریسم یا لائیک نخواهد بود.
۱۹۳- فرزندان آخرت باشید!
فرزندان آخرت باشید، یعنی از کسانی باشید که دنیا و اموال و ریاست دنیا را برای تأمین سعادت آخرت میخواهند؛ و از فرزندان دنیا نباشید، یعنی از کسانی نباشید که اموال دنیا را برای دنیا میخواهند، برای خوشگذرانی دنیا میخواهند.حضرت امیر (ع) میفرمایند: «فان کل ولد سیلحق بامه یوم القیامة (۱)» زیرا هر فرزندی روز قیامت با مادر خود محشور میشود؛ اهل دنیا با دنیا در جهنم
هستند، اهل آخرت هم در بهشت خواهند بود. در بعضی نسخه های نهج البلاغه «فانّ کلّ ولد سیلحق بابیه یوم القیامة» دارد، (۱) یعنی در روز قیامت افراد ملحق به پدرشان میشوند. البته باید توجه داشت که این یک مثال و یک تشبیه است نسبت به دنیا، وگرنه در روز قیامت هیچ کسی با پدر و مادر خود کار ندارد، و هیچ فرزندی را به حساب پدر یا مادرش محاسبه نمیکنند؛ زیرا که قرآن فرموده است: ﴿فإذا نفخ فی الصور فلا أنساب بینهم یومئذ و لا یتساءلون﴾ (۲) وقتی که در صور دمیده و قیامت برقرار شد دیگر این خویشاوندیهای دنیا وجود ندارد و از کسی نمیپرسند تو فرزند چه کسی بوده ای. پس این طور نیست که واقعاً در قیامت فرزندان به پدر یا مادرشان ملحق شوند، بلکه از یکدیگر فرار هم میکنند.
۱۹۴- طلبه ای هستم مثل شما!
بارها گفته ام من امتیازی بر دیگران ندارم، من یک طلبه ای هستم مثل شما... از همه شما آقایان خواهش میکنم اگر کسانی نسبت به من اهانت میکنند چه به زبان یا در روزنامه و یا شبنامه عکس العمل نشان ندهید زیرا عکس العمل باعث اختلاف و نزاع میشود، ما نیاز به آرامش داریم، باید حوزه آرام باشد، باید برای حفظ حوزه، حفظ کشور، حفظ اسلام و مسلمین وحدت کلمه داشته باشیم، درگیری به
مصلحت اسلام نیست، اختلاف و تفرقه به مصلحت کشور و حوزه علمیه نیست؛ حالا یک انسانی چیزهایی میگوید بگوید، یا مینویسد بنویسد، اینها جواب دادن ندارد و بالاخره روز قیامت باید چیزهایی باشد که جبران گناهانمان را بکند، بنابراین من تاکید میکنم و خواهش میکنم در مقابل اهانتهایی که به شخص من میشود عکس العمل نشان ندهید و به دیگران هم بگویید.
۱۹۵- انجام واجبات، ترک محرمات
واجبات خدا را انجام دهید و از محرّمات پرهیز کنید؛ بعضیها قبل از اینکه به واجبات خود بپردازند سراغ مستحبات میروند، در صورتی که اشتباه است؛ انسان باید قبل از هر چیز توجه خود را به واجبات و محرمات الهی معطوف نماید و در مرحله بعد، به مستحبات بپردازد. و البته نباید از مستحبات هم حتی المقدور غفلت نمود؛ زیرا مستحبات در پاکی روح انسان و کسب درجات معنوی بسیار مؤثر است و در حقیقت انجام مستحبات به منزله تکمیل واجبات است.
۱۹۶- بیتی منسوب به حضرت امیر (ع)
در دیوان منسوب به حضرت امیر (ع) آمده است:
«تؤمل فی الدنیا طویلاً ولاتدری
اذا جن لیل هل تعیش الی فجر فکم من صحیح مات من غیر علة
و کم من مریض عاش دهراً الی دهر وکم من فتی یمسی و یصبح آمناً
و قد نسجت اکفانه و هو لایدری»(۱)
آرزوهایت را در دنیا طولانی میکنی در حالی که نمیدانی اگر شب آمد آیا تا صبح زنده هستی، چه بسیار کسانی که سالم اند و بدون مریضی میمیرند و چه بسیار مریضهایی که سالیانی زنده میمانند، و چه بسیار جوانهایی که صبح و شب در ایمنی به سر میبرند و حال آن که کفنهای آنها به تحقیق بافته شده و آنها نمیدانند.
۱۹۷- نذر آیتالله سیدعلی آیت نجف آبادی
مرحوم حاج سیدعلی منبر هم میرفت، منبرش هم دقیق و خوب بود، و علت اینکه منبر میرفت این بود که گفته بود: من در مبارزاتی که با انگلیسیها داشتیم در عراق به زندان افتادم و بنا بود مرا اعدام کنند، آنجا نذر کردم که اگر چنانچه از زندان انگلیسیها نجات پیدا کردم تا آخر عمر برای امام حسین (ع) منبر بروم، لذا در عین حالی که درس خارج میگفتند و شخصیت بزرگ و محترمی بودند هر جا ایشان را دعوت میکردند منبر هم میرفتند، مجلسهای دو سه هزار نفری هم گاهی
داشتند و روی منبر شوخی هم میکردند.
۱۹۸- هیچگاه تقاضای عفو نکردم
من روحا از تملق گفتن بدم میآید و هیچ وقت تملق کسی را نگفته ام، از طرف دیگر در دادگاهها برخوردهای تند هم نمیکردم، عموما دفاعیات من به عنوان نصیحت و خیرخواهی بود، من میگفتم: روحانیت خدمتگزار کشور و ملت است و شما دارید با این کارهایتان این نیروی خوب را از دست میدهید؛ من از اسلام و جامعه مسلمین و ملت دفاع میکردم، میگفتم: این روحانیت است که مردم را نگه میدارد، اگر مردم دزدی نکنند اگر خیانت نکنند به خاطر تبلیغات روحانیت است، این کارها که شما میکنید خلاف قانون اساسی است - قانون اساسی آن وقت تکیه گاه -بود - قانون اساسی حاصل مشروطیت است، مشروطه معنایش این است که مردم حق اظهار نظر دارند و آنان باید سیاست کشور را تنظیم کنند، انتقاد در کشور باید آزاد باشد، اگر انتقاد آزاد نباشد کسانی که حرف حق میزنند منزوی میشوند و یک عده متملق پیش میآیند؛ از این سنخ حرفها میزدم. هیچ وقت هم خودم را کوچک نکردم و نگفتم مثلا ممنون اعلیحضرت هستم، هیچ وقت تقاضای عفو نکردم، آن قدر به من گفتند که شما یک کلمه تقاضای عفو کنید، من میگفتم من مجرم نیستم که تقاضای عفو کنم؛ چند دفعه خواستند مرا آزاد کنند اصرار داشتند که شما یک کلمه یک
چیزی بنویسید، میگفتم من اصلا مجرم نیستم که تقاضای عفو کنم من خودم را طلبکار هم میدانم، آنها میخواستند ما را بشکنند ولی ما همیشه خودمان را طلبکار آنها میدانستیم.
۱۹۹- خداوند فوق زمان
زمان عبارت از مقدار حرکت است، به تعبیر بهتر زمان مقیاس حرکت است، هر چیزی وسیلهٔ سنجش دارد و وسیله سنجش حرکت زمان است. حرکت هم عبارت از نحوه وجود ماده است. ماده چون متدرّج الوجود است، از این حرکت و تدرّج زمان انتزاع میشود. پس ماده و حرکت و زمان هماهنگ هستند؛ ماده موضوع حرکت است، و حرکت وصف ماده است، و زمان هم مقدار حرکت است؛ لذا اگر یک موجود مجردی یافت شود، چون فوق عالم ماده است نه حرکت در آن راه دارد و نه زمان. روی این حساب نسبت به خداوند که وجود مجرد است نمیتوان گفت علم خدا قبل از قدرت او و یا به عکس است؛ زیرا که قبلیت و بعدیت مربوط به عالم ماده است که زمان و مکان در آن متصوّر است، نه در مجردات که فوق عالم ماده هستند. پس ذات خداوند با وحدت و بسیط بودنش از همان ازل عین همه کمالات است.
۲۰۰- امربه معروف و نهی از منکر دخالت در امور دیگران نیست
چون امر و نهی دیگران یک نحو دخالت در کار آنان محسوب است
و بسا گفته شود برخلاف آزادی و استقلال آنان میباشد، بر این اساس خدا - که مالک وجود ماست و حق فرمان نسبت به همه دارد - به عنوان مقدمه و زمینهٔ این فریضه الهی همهٔ افراد جامعه را از زن و مرد نسبت به یکدیگر ولی و صاحب اختیار قرار داده، البته در شعاع انجام این فریضه الهی؛ و بالاخره هدف از تشریع این فریضه اصلاح محیط جامعه و پاککردن جوّ خانواده و جامعه از آلودگیها و تجاهر به فسق و بی بند و باریهای علنی میباشد و تشریع آن ضروری و لازم بوده است.
۲۰۱- حکومت صالح، جامعه صالح
اگر حکومت صالح باشد، نوع مردم در مسیر صلاح و نیکی قدم برخواهند داشت، اما اگر حکومت فاسد باشد، مردم به سوی فساد و تباهی کشیده خواهند شد و این یک امر طبیعی و قهری است که در جو و محیط ناسالم، کمتر کسی میتواند خود را اصلاح کند و مردم اغلب ایمانشان ضعیف است؛ پس اگر بخواهیم توده مردم و جمعیت به طرف صلاح حرکت کنند، همیشه باید کوشش کرد که محیط را به محیط صالح و سالمی تبدیل نمود و در جهتی حرکت کرد که حکومت وقت، حکومت صالحی باشد؛ در غیر این صورت، اگر حکومت و حاکمان فاسد و ناصالح باشند، مردم نیز در مسیر فساد قرار میگیرند و همان طور که مولا علی (ع) میفرمایند: «اغلب مردم تابع حاکمان و پادشاهان بوده و دنیاگرا هستند مگر کسانی که خدایشان حفظ کند
(۱)»؛ و خلاصه کمتر اتفاق میافتد که حکومت و حاکمان فاسد باشند ولی عموم مردم در مسیر صلاح و دینداری قرار داشته باشند و از حاکمان و پادشاهان خود اطاعت نکنند.
۲۰۲- افتخار ما آن است که تحت لوای حضرت معصومه (س) هستیم
آنچه مهم است تشرف ما به شهر قم میباشد و اینکه در زیر لوای حضرت معصومه (ع) زندگی میکنیم. از امام زادگانی که ائمه (ع) روی آن زیاد تاکید کردهاند حضرت معصومه (ع) است و این دلیل بر اهمیت موقعیت ایشان است. مرحوم مجلسی نقل میکند قبل از آنکه حضرت موسی بن جعفر (ع) متولد شده باشد امام صادق (ع) فرمودند: که خدا حرمی دارد و حرم خدا مکه است، پیغمبر (ص) حرمی دارد مدینه، و امیرالمومنین (ع) حرمی دارد کوفه و ما اهل بیت (ع) حرمی داریم و حرم ما اهل بیت قم است، بعد میفرماید:«ستدفن فیه امرأة من ولدی تسمی فاطمه» یکی از اولاد من در آینده به قم میآید به نام فاطمه و در آنجا دفن میشود و هرکس او را زیارت کند وجبت له الجنه بهشت برای او واجب میشود و از حضرت رضا (ع) ظاهرا به چند سند هست که هر کس زیارت کند خواهر من فاطمه (ع) را در قم فله الجنه.
یک سال بعد از آنکه مامون حضرت رضا (ع) را به خراسان احضار کرد و حضرت به آنجا تشریف بردند، حضرت معصومه (ع) به عنوان