به قضاوت است. و گمان میرود و بلکه گمان قریب به یقین میرود که فرمایش امام صادق (ع) در مقبوله: "فانی قد جعلته علیکم حاکما" به قرینه مورد سؤال و نیز مشهوره ابی خدیجه "فانی قد جعلته قاضیا" همین شکل از قضاوت مراد و منظور باشد.
روایات در این زمینه
1- در خبر اسماعیل بن سعد آمده است که گفت: از امام رضا(ع) در مورد مردی که بدون وصیت از دنیا رفته و فرزندانی اعم از پسر و دختر و کودکان صغیری از وی به جای مانده و غلامان و کنیزکانی نیز دارد، آیا میتوان کنیزکان وی را فروخت ؟ فرمود: "بلی."
و از مردی که در مسافرت به همراه شخص دیگری بوده و او در راه از دنیا رفته و نتوانسته وصیت بکند که با متاع و اولاد صغیر و کبیر او چه بکنند، آیا میتوان متاع و چهارپایان او را به پسر بزرگترش داد یا اینکه باید در اختیار قاضی گذارد؟ و اگر در شهری هست که در آن قاضی نیست چه بکند؟ و اگر مال را به فرزندان بزرگتر داد و درست نگهداری نکردند و از دست رفت و قدرت نداشتند که آن را بازگردانند چه بکنند؟ حضرت فرمود:
و نیز از مردی که بدون وصیت از دنیا رفته و دارای ورثه صغیر و کبیر است، آیا جائز است بدون اینکه قاضی فروش اموال او را به عهده گرفته باشد متاع و چهارپایان او را به فروش رساند؟ و اگر قاضی ای که بر آن توافق شده متصدی فروش شود ولی با خلیفه مشورت نشده، آیا میتوان چیزی از او خرید یا خیر؟ حضرت فرمود: