سوگنامه - دفتر دوم
۲۹۸ صفحهرا تعیین میکند. اگر بزرگی را با تبلیغ میشد ساخت، امروز مردم [...] را هم انسانی بزرگ میدانستند. دقیقاً از همان دری که قدرت به روی منتظری بسته بود و قفل کرده بود و کوچه را هم برای او و خاندانش ممنوع کرده بود، درهای قلب مردم به رویش باز شد. منتظری که از اولین روزهای جوانی رنج مردم را بر شانههای خویش حمل کرده بود، پس از اینکه خانه و کوچه و نام و نشانش از تمام صحنه های رسمی زندگی حکومتی پاک شد و خانهاش محاصره شد، در خانهٔ دل مردم نشست. خانه ای که درهایش تا روز آخر به روی او بسته نشد. گوئی که پیرمرد وظیفه داشت تمام اعتمادی را که رفتار زشت روحانیون از مردم گرفته بود، به مردمان بازگرداند، تا به آنان بگوید که اگر پرده داران حریم قدرت به شمشیر همه را میزنند، کسی هست که مرهم دردهای ملت باشد.
آیتاللّه العظمی منتظری، که نامش را و عنوانش را دو دهه از او ربوده بودند، با همان شیوه ای در دل مردم به عمر خود ادامه داد که بزرگانی چون او رفتار کرده بودند، او که از نامحرمان حکومت خوانده شده بود، محرم همیشگی مردم شد و دانست که این مردم نیاز به رفیقی دارند تا هر چند که خود بی پناه است، اما پناهگاه مردمانی شود که نه در خانهٔ خود امنیت داشتند و نه در خیابان، و مگر خود او امنیت داشت؟ مگر خودش تمام آنچه داشت فدیه مردم نکرده بود، مگر در تنگترین روزهای دشواری و مرگباران زندانیان به دادشان نرسیده بود، مگر فرزندش و دامادش و نوه اش و نتیجه اش و همه و همه آنها که از تبار او بودند، جز رنج چیزی از این سرزمین گرفته بودند؟
ما بودیم و پیرمردی که همهٔ دوستانش هم او را انکار کردند، درهای خانه هایشان را بستند و او را در تنهایی مطلق گذاشتند، اما حقیقت سرانجام خانهٔ دل آدمی را پیدا میکند، زمان گذشت و صبر و استقامت و پایداری بی نظیر او نتیجه داد، هر که رفته بود، پشیمان تر از قبل به قبلهٔ او بازگشت. منتظری شجاع و بی باک، صمیمی و مهربان، بی دریغ و بی مانع، شد همان که باید میشد، مردی که نه پروای بیان کردن خود را داشت و نه برای گفتن حقیقت و عمل به آن نیازی به قدرت داشت. بی نیازی از یک جا برمی خیزد، آنجا که هیچ نخواهی، آنجا که بتوانی بنشانی این خلق بیشمار را بر شانههای خویش و نشانشان دهی که خورشیدشان کجاست. و او از بزرگان بود، و او بزرگوارترین بزرگان بود که هیچ و مطلقا هیچ سیاهی بر صفحهٔ تاریخ زندگیاش ننشست.
از میان مردان خداوند کسانی هستند که نه با دولتی و دفتری، نه با درگاهی و بارگاهی، بلکه تنها با خدای خود پیمان میبندند، و از آنان کسانی هستند که میمانند و شهادت میدهند بر اینکه زمین هنوز از خیر و نیکی پاک نشده، و کسانی هستند که میمیرند و با مرگ خود گواهی میدهند که عمری را زیستند، بی آنکه کارنامهٔ زندگی خود را به سیاهی و کوچکی و رذالت بیالایند. کسی باید در زمان ما میبود تا به آوای مردی که در محاصرهٔ شرارت تنها مانده بود و همراه میطلبید پاسخ دهد، تا به تمام تاریخ بتواند ثابت کند که آدمی بزرگتر از ابتذال قدرت و ذلت است و چنین کرد و چنین شد. خدای او را رحمت کناد که از عزیزترین مردان خدا بود.
«۷۰»
آموزگاری که پاک رفت
«فرخ نگهدار»
آیتاللّه منتظری شخصیتی نامکرّر است. به این دلیل که شهوت قدرت گوش او را کر، چشم او را کور، و قلب او را سنگ نکرد. به این دلیل که پای بندیاش به حق و حقیقت، و دفاع اش از مظلوم، بی خدشه بود و هرگز آن را در پای اریکهٔ قدرت قربانی نکرد؛ به این دلیل که هرگز سیاست و قدرت سیاسی را به دسیسه و دروغ نیالود.
او ایستادن در کنار مظلومان را عبادتی والاتر از نشستن بر کرسی ولایت یافت؛ و این همه قدرت، شجاعت، استقامت، بی نیازی و بی ریایی براستی در تمام تاریخ سیاست بی تکرار است.
بسیاری میگفتند عشقها از این خاک گریخته، انسانیت و صفا از دلها رخت بر بسته، منفعت طلبی و خودخواهی و حق کشی و ستم همه جا گیر شده است، اما این دروغ بود. آیتاللّه منتظری، در آن زمهریر سالهای دههٔ ۶۰ - به بهای دست شستن از قدرت - سکوت را شکست و نور نوع دوستی، مهرورزی و ایمان به حق را از نو در دل ستمدیدگان زنده کرد؟ آیا اگر ایستادگی منتظری نبود باز هم امیدی بود که نسل ما برای رهایی از ستم و استبداد از نو برخیزند و به کسی اعتماد کنند؟ همه جا دلها مهربان شوند و نور امید در نگاهها بلغزد؟
این ایستادگی او بود که غمزدگان و ستمدیدگان را زنده کرد و روزی آمد که آزادهای سیرهٔ آیتاللّه منتظری را سرمشق کند و هر رنگی از این رنگین کمان سبز، از شیعه و سنی تا گبر و ترسا و کافر، همه او را پیشوای
معنوی خود شناسند.
در زندگی آموخته ام که سیستمهای عقیدتی، فرهنگی و یا حقوقی برای آنند که در هر کشاکش به ما کمک کنند که تصمیم به عمل خیر و دفاع از حق را، از تصمیم به عمل شر و ارتکاب ستم را از هم تشخیص دهیم. و من، فرخ نگهدار، از شاگردان مشتاق آیتاللّه منتظری و شیفتهٔ روش او در این تشخیص هستم. من از محضر او آموخته ام که هر سیستم عقیدتی، فرهنگی یا حقوقی را میتوان و باید چنان تعبیر کرد که تصمیم و عمل تو به حق هر چه قرین تر گردد و از ظلم تا هر حد ممکن دورتر شود. من از آیتاللّه منتظری آموخته ام که کسانی که از نظام های موجود نمیتوانند یا نمیخواهند به حدّ اعلا به سود خیر بهره کشی کنند، هم کمتر راهگشای تحول آن نظامها در سمت مثبت هستند؛ و هم اطمینانی نیست که آنها، پس از تغییر، نظام تازه را در خدمت عمل خیر به کار گیرند. من از آیتاللّه منتظری آموخته ام که حتی در بسته ترین سیستم ها هنوز هم برای همه کس جایی بس فراخ برای پایبند ماندن به انسانیت و دفاع از حق و برای تغییر باقی است.
این روزها از نقطه نقطهٔ ایران سیل سوگواران به سوی قم روان است. میلیونها ایرانی که امروز بر سر خاک آیتاللّه منتظری بر سیره و میراث او تأمل میکنند بی هیچ چشم داشت و پاداش، از صمیم قلب دعا و آرزوی خیر بدرقهٔ راهش میکنند. آنها بیگمان پیش خود اجر و قرب او را با آن شخص به قدرت نشسته قیاس میکنند.
کدام لذت بالاتر از لذت ولایت بر قلبهاست؟ و کدام ذلت پست تر از دریدن قلب ندا، و یا چشم پوشی بر آن است؟
«۷۱»
هزار مرتبه تعظیم بر صداقت تو
«صدیقه وسمقی»
شکست صولت بیداد را شجاعت تو
هزار مرتبه تعظیم بر صداقت تو
به روزگار سکوت و تغافل و تقصیر
بلند، بانگ تو بود و بلند، همت تو
دلیر بودی و تنها میان معرکه ها
فراز شد سر آزادگی از رایت تو
در این زمانهٔ تاراج دین و عقل و شرف
پناه برده شریعت به کوی حرمت تو
چنان به خاک زدی پشت اهرمن را سخت
که قد نکرد دگر راست، پیش قامت تو
دلیل خصم که دشنام بود دشنه و زور
چه پست باشد و بیهوده پیش حجت تو
نمانده بود ز تقوا و زهد دیگر اثر
بدون دامن سبز تو و طهارت تو
شکست قامت عدل و فتاد رایت داد
کجاست دست نوازشگر حمایت تو؟
تو مرهم و، تو حکیم و، تو یاور مظلوم
حقیر، هر چه جز این بود پیش عزّت تو
چنان که جاری و سرسبز بودی و سرشار
شکوه مطلع نوروز باد هجرت تو
۳۰ آذرماه ۱۳۸۸
«۷۲»
میراث دار دینداری و آزادگی
«احسان هوشمند»
آیتاللّه حسینعلی منتظری به عنوان یکی از شخصیت های دینی و سیاسی ایران معاصر روز گذشته دارفانی را وداع گفت. مرحوم آیتاللّه منتظری در سال ۱۳۰۱ از مادر زاده شد و در طی ۸۷ سال زندگی همراه با فداکاری، رنج، زندان، حصر، بی مهری و تلاش خویش، اثرات ماندگاری در حوزه های مختلف دینی و فقهی، فرهنگی، ملی، سیاسی و انسانی بر جای گذاشت.
مرحوم آیتاللّه منتظری بخش زیادی از عمر خود را وقف مبارزه با استبداد نمود. از سال ۱۳۴۰ تا پیروزی انقلاب در سال ۱۳۵۷ بی وقفه در زندان یا تبعید بود. بخشی از دوران طولانی رنج زندان نیز همراه با فرزندش مرحوم محمد منتظری طی شد. پس از پیروزی انقلاب، در مجلس خبرگان به عنوان جانشین آیتاللّه خمینی برگزیده شد و پس از آیتاللّه طالقانی مدتی عهده دار امامت نماز جمعه تهران بود. مرحوم آیتاللّه منتظری به دلایلی از جمله مخالفت جدی با اعدام های بی رویه دههٔ شصت و نیز وضعیت زندانها، استمرار جنگ و ... مورد بی مهری قرار گرفت و فشارهای سختی را متحمل شد و در نهایت با استعفای ایشان از قائم مقامی رهبری زندگی ایشان وارد مرحلهٔ تازه ای شد. پس از فوت آیتاللّه خمینی، فشارها بر آیتاللّه منتظری تشدید شد. حصر خانگی، حملات نیروهای معلوم و نامعلوم به بیت ایشان، دستگیری اعضای خانواده و ... از جملهٔ این تضییقات و فشارها بود. هر چند
تمامی این فشارها و رنج ها موجب نشد تا ایشان ذره ای از مواضع خود کوتاه آید.
آیتاللّه منتظری به دلایل گوناگونی یکی از مهمترین شخصیت ها و نخبگان ایران معاصر به شمار میرود.
۱- در حوزهٔ فقاهت آیتاللّه منتظری را باید از نسل نوین مجتهدان و مراجعی دانست که دغدغهٔ عصر و زمان خود را داشت. با مسائل زمان خود عمیقاً مواجهه داشت و برای این دست از موضوعات نیز با فتوای تازه و بی سابقهٔ خود منشأ شکل گیری نگرشها و رویکردهای نوینی در فقه گردید. هر چند باید آیتاللّه منتظری را یکی از پیشگامان طرح نظریهٔ ولایت فقیه دانست اما گذر زمان نشان داد قصد و منظور وی از ولایت فقیه نه حاکمیت مطلقه و بی قید و شرط یک فقیه بر تمام شئون سیاسی، فرهنگی و اجتماعی است؛ بلکه ولیّ فقیه مورد نظر ایشان تنها ناظری است بر مسائل جاری کشور! همچنین از همین منظر فتاوای بیشمار ایشان دربارهٔ حرمت حقوق دگراندیشان نشان از همّ و غمّ ایشان برای بسط آزادیهای سیاسی و مدنی داشت. امری که تا پیش از آقای منتظری کمتر سابقه ای در میان فقهای شیعه داشته است. فتوای ایشان در خصوص حقوق بهائیان نمونه ای از نوآوری و در عین حال مواضع شجاعانهٔ ایشان است. کمتر فقیهی در سدهٔ معاصر با چنین جسارتی دربارهٔ حقوق بهائیان و سایر جریانهای عقیدتی اعلام موضع کرده است. آثار متعدد فقهی ایشان اینک یکی از منابع جدی در حوزهٔ علوم حوزوی به ویژه فقه و اصول به شمار میرود.
۲- آیتاللّه منتظری گذشته از برجستگی فقاهتی و نوآوریهای
گوناگون در این حوزه، از مناظر گوناگون دیگری نیز دارای برجستگی های بی بدیلی بود. صداقت همراه با شجاعت ایشان، تجربهٔ زندانهای طولانی و شکنجه های سنگین در رژیم گذشته و تعامل آزاد و بی قید و شرط با دگراندیشان موجب شده بود همواره نسبت به حقوق اساسی ملت به ویژه آزادیهای مدنی و سیاسی حساس باشند. شاید بسیاری از زندانیان دههٔ شصت فراموش نکرده باشند که آیتاللّه منتظری برای نظارت بر زندانهای آن دوران و با کمک برخی از نزدیکان و دوستان خود، در قالب زندانی از وضعیت زندانها و زندانیان باخبر میشد و این هشیاری ایشان موجب کاهش رنج و آلام زندانیان سیاسی در آن دوران میگردید. مقاومت آیتاللّه منتظری در برابر موج گستردهٔ اعدامهای دههٔ شصت بر کمتر کسی پوشیده است. در آن دوران به جز ایشان و تعداد محدودی از نخبگان کمتر کسی جسارت و جرأت چنین مقاومت و اعتراضی داشت، بلکه بسیاری از نخبگان سیاسی و شخصیتهای حکومتی یا با این وضعیت همراه شده یا سکوت پیشه کردند. انتشار خاطرات آیتاللّه منتظری با ارایهٔ اسناد و مدارک مختلف بخشی از ابعاد پنهان این ماجرای غم انگیز را به تصویر میکشد. بیگمان خاطرات ایشان یکی از مستندترین و دقیق ترین گزارشهای موجود در این خصوص میباشد. البته خاطرات منتشر شدهٔ ایشان برای آگاهی از بسیاری از رویدادهای چهار دههٔ اخیر کشور حائز اهمیت میباشد.
۳- توجه به حقوق پیروان مذاهب دیگر و به ویژه اهل سنت در ایران یکی دیگر از مشخصه های تلاش این فقیه برجسته میباشد. اعلام
هفته ای به نام هفتهٔ وحدت در جمهوری اسلامی از طرف ایشان نه برای تشریفات! بلکه نشانی از عمق دغدغه های آیتاللّه بود. حضور ایشان در دوران تبعید در شهر سقز موجب شده بود شناخت ایشان از اهل سنت منحصر و محدود به منابع و آثار مکتوب یا گزارشهای شفاهی نباشد. تلاش ایشان برای نزدیک کردن دیدگاههای شیعه و سنی و در عین حال حفظ حقوق سنی مذهبان مسلمان از این رویکرد قابل تأمل است.
۴- همراهی آیتاللّه منتظری با حرکت عظیم و مردمی جنبش سبز نقطهٔ عطف دیگری در مبارزات ملت ایران محسوب میشود. مرحوم آیتاللّه منتظری در شش ماه گذشته با تمام وجود و علیرغم کهولت سن از این جنبش و خواسته های دموکراتیک، مسالمت آمیز و فراگیر آن حمایت کرد. فتاوی بدیع ایشان دربارهٔ ولایت فقیه، امر به معروف و دیگر مواضع ایشان پشتوانه ای برای این جنبش محسوب میشد.
درگذشت این فقیه آراسته به معنویت، اخلاق، مردم داری و اخلاص برای مردم ایران ضایعهای جبران ناپذیر است. بیگمان ملت حق شناس ایران با حضور سبز، میلیونی و یکپارچهٔ خود در مراسم تدفین و ترحیم این فقیه ارزشمند، بار دیگر با آرمانهای سبز مرحوم آیتاللّه منتظری تجدید میثاق خواهد کرد.
«۷۳»
حجت مسلمانی ما
«حسن یوسفی اشکوری»
بهرام بیضایی، نویسنده و کارگردان بافکر و نامدار کشورمان، در فیلم «روز واقعه» (که به گمانم پر محتواترین و بهترین اثر هنری دربارهٔ رخداد عاشورا و حادثهٔ کربلا است) از زبان قهرمان داستانش (که یک جوان مسیحی نومسلمان عاشق است اما حسین و مسیح را با هم در یک سیما - به شکل نمادین دو خورشید بر یک نیزه میبیند)، - جمله ای دربارهٔ مقتدای نویافته اش میگوید که از منظر ایمانی و تاریخی بسیار عمیق است: «حسین حجت مسلمانی ما است»!
باور کنید که بدون گزافه گویی های معمول میگویم: «منتظری حجت مسلمانی ما بود». نمیخواهم بگویم او تنها حجت ما بود (گرچه سوگمندانه باید گفت که در دوران اخیر حجج زیادی برای اسلام و تشیع باقی نمانده است)، اما بیگمان او در میان عالمان دین عالیترین حجت بود و در سطح عام از کم نظیرترین الگوهای دینی و اخلاقی در عرصهٔ دین و سیاست به شمار میآمد. در روزگاری که به تعبیر زیبای شریعتی «قبلهها» به راحتی خیانت میکنند (و کردند) و امیدها را به نومیدی و ایمانها را به ریا و راستیها را به نفاق تبدیل میکنند (و کردند) و اخلاق سخت در پای دیو قدرت ذبح شرعی شده است، منتظری به عنوان یک شخصیت حوزوی و متعلق به نسل گذشته و دومین رهب روحانی مبارزه در طول نیم قرن اخیر و بویژه دومین مقام دینی - سیاسی در نظام برخاسته از انقلاب، با جهاد اکبر و اصغر خود، توانست به مقام بلند و یگانه حجت مسلمانی نسل انقلاب و نسل پس از انقلاب تعالی یابد و بر تارک تاریخ معاصر ما خوش بنشیند و جاودانه شود.
اسلام چیست؟ اگر دین را در منظومهٔ کلان خود در قرآن و سنت بجوییم و به اصل «دین در خدمت انسان نه انسان در خدمت دین» باور داشته باشیم، دین عبارت است از: اخلاق (با محوریت دو عنصر اخلاص و آزادگی)، آزادی (در تمامیت آن و با مصادیق زمانی - مکانی آن)، عدالت (در تمامیت آن: سیاسی، اقتصادی، حقوقی، منزلتی...) که البته مآلا تمام اینها در خدمت رهایی و به تعبیر اسلامی «فلاح» آدمی قرار دارند و باید باشند. مؤمنان راست کیش و راست کردار همواره چنین اند و باید بکوشند چنین باشند. اگر در دین احکام و شریعتی نیز جعل شده است، الزاماً باید در شرایط جعل آنها در نسبیت زمانی - مکانی خود چنین نقش و کارکردی داشته باشند.
منتظری در حد بسیار برجسته و بویژه در زمانهٔ عسرت و خیانت قبله های روزگار ما و در قیاس با همگنان خود، به راستی یک «حجت اسلام» و «آیت خدا» بود و از این رهگذر او یک نماد بزرگ و یک حجت مسلمانی برای هر مسلمان آگاه و اخلاق مدار این روزگار به شمار میآمد. زیرا او همان سه مفهوم و غایت دینی یاد شده را به کمال داشت. آزاده بود و مخلص و از این رو همواره سیاست ورزی و مبارزات اجتماعی و انقلابی اش بر بنیاد اخلاق و آزادگی استوار بود. به آزادی باور عمیق داشت و از منظر دینی آدمی را مختار میشمرد و از دین تحمیلی بیزار بود. از این رو به برابری نسبی حقوقی و انسانی و سیاسی معتقد بود و در چهارچوب گفتار و نظام فقهی خود از آن حمایت میکرد. عدالت برای منتظری مهم بود و تمام وجوه عدالت را باز در چهارچوب گفتمان کلامی و فقهی خویش محترم میشمرد و برای تحقق آن در نظام تبعیض محور و بنیاد یافته بر اصل خودی و غیر خودی و به اصطلاح «نظام حامی پرور» حاکم در این سی سال تلاش
بسیار میکرد. او یک فقیه سنتی بود اما در سطحی فراتر و انسانی تر و اخلاقی تر از حقوق انسانی تمام شهروندان دفاع و حمایت میکرد. البته او نیز در تمام عمر پر فراز و نشیبش، مانند دیگر آدمیان، در حال تحول بود و اما نکته آن است که او از عالم سنتی و نظام فکری کهن به سوی جهان مدرن و مؤلفه های نوین آزادی و آزادگی و عدالت و برابری در حال تحول و سیر بود و این برای یک فقیه معمّر حوزوی یک تعالی و امتیاز بزرگ به شمار میرود.
با این همه آنچه در سنت و سیره آیتاللّه العظمی منتظری مهم و برجسته است، شجاعت اخلاقی و دلیری در اندیشه و گفتار و اخلاص در اعمال است. او به تعبیر امامش علی بن ابیطالب دنیا را سه طلاقه کرده بود و در عمل نشان داد، به رغم اکثر همگنان و همقطارانش در پروسه انقلاب و در اردوگاه نظام جمهوری اسلامی، ذره ای میل به قدرت و ثروت و منزلتهای اعتباری ندارد و همین بی نیازی و وارستگی در او شجاعتی کم نظیر پدید آورده بود. شریعتی میگفت «داشتن» انسان را محافظه کار میکند و «خواستن» آدمی را ذلیل، و منتظری نه میخواست تا تن به ذلت دهد و نه داشت که برای از دست دادنش محافظه کاری کند. از این رو او در چهارچوب نظام اندیشگی اش و در حد تشخیص خود، هر بار و هر جا که ستمی دید، شجاعانه به اعتراض برخاست و هر جا ستمدیده ای یافت با دلیری و بدون ملاحظه کاریهای عموم عالمان و سیاستمداران به حمایتش اهتمام کرد. او از معدود شخصیت های انقلاب بود که مفتون کاریزمای رهبر با نفوذ و مورد احترامش یعنی آیتاللّه خمینی نشد و از این شجاعت برخوردار بود که در هر جا کاستی و انحرافی در کار انقلاب و مدیریت کشور مشاهده کند بی پروا و با اخلاص تذکر دهد و انتقاد کند و تا پایان نیز حتی به قیمت از دست
دادن مقام و منزلت ظاهری و حتی از دست دادن یک زندگی عادی بر این نقد مداوم و خیرخواهانه ادامه دهد. از آنرو او حجت مسلمانی ما بود که اگر فقیهی یا انبوه فقیهانی به حقوق مردم تجاوز میکردند و میکنند و فی المثل فرمان به کشتار زندانیان سیاسی میدهند، فقیه درجه اوّل دیگری بوده است که از منظر دین و فقه به این رفتارها اعتراض کند و صریحاً اعلام کند که این اعمال خلاف شرع است. اگر چنین اعتراضی از چنین مقامی صورت نمیگرفت، در این روزگار پر فتنه و پر شبهه مسلمانان به سادگی نمیتوانستند چنان رفتار منسوب به دین را محکوم کنند. همین جایگاه موجب شده است که برندهٔ جایزه صلح نوبل و سخنگوی حقوق بشر ایران در سطح جهانی خانم عبادی، منتظری را «پدر حقوق بشر ایران» بنامد. با این همه او نه تنها حاکمان و ارباب قدرت را ارشاد میکرد و به نقد میکشید، بلکه از نقد خود و برخی افکار و یا رفتارهای گذشته اش نیز ابایی نداشت.
با توجه به تمام ویژگیها، منتظری نه تنها الگو و حجت مسلمانی مؤمنان است، که الگوی انسانی و اخلاقی تمام آزادیخواهان، اخلاق محوران و عدالت طلبان است. بیانیه ها، مقاله ها و داوریهای افراد و گروهها و طیفهای متنوع و متکثر و حتی متضاد ایرانی و غیر ایرانی در مورد شخصیت، گفتار و رفتار منتظری در این روزها مؤید این مدعا است. او به درستی «پدر معنوی» جنبش مدنی و اخلاق مدار و آزادیخواهانهٔ ملت ایران در این زمانهٔ عسرت بود. خدایش بیامرزد. به یاران، شاگردان و بویژه به بیت معزّز و همسر و فرزندان برومند آن فقیه مجاهد تسلیت و تعزیت میگویم و جای یگانه اش در جنبش سبز ایران جاودان باد.
«۷۴»
مردی که حق تکلیفش بود از میان ما رفت
«نویسندهٔ نامعلوم»
مردی در یک تصمیم گیری بزرگ قرار میگیرد. انتخاب برای حقگویی و دفاع از مظلوم حتی اگر هم فکرت نباشد و سمت دنیایی کدام را انتخاب میکنی. و مرد با بزرگی اوّلی را میپذیرد. مرد، بزرگ مرد میشود. ظلم عصبانی میشود. بزرگ مرد را محصور میکند. اما ظلم از ترس دیدن بزرگی او را محصور میکند هر روز با توطئه ای جدید. ظلم میداند بزرگ مرد محصور شدنی نیست. ابتدا با ساختن جکهای مبتذل سعی میکند او را از چشم مردم بیندازد، نمیتواند. ارتباطات او را قطع میکند نمیتواند. بزرگ مرد همه را تحمل میکند و به بزرگی اش میافزاید. بزرگ مرد اما تا آخرین روزهای عمرش ظلم را برای هدایت راهنمایی میکند. اما مگر میشود هدایت کرد. روزی های آخر فرا میرسد تا لحظه های آخر با مردم هست. کسی انتظار رفتنش را نداشت. آسوده خاطر بلند میشود وضو میگیرد و دست مرگ را میگیرد. و مرگ را در رختخواب به آغوش میگیرد. و به خواب میرود به راستی به خواب میرود. تصویری که از او دیدم گمان نمیبردم بزرگ مرد مرده باشد خیال من خوابی آرام میدیدش. اما این خواب آرام خواب ظلم را نا آشفته کرد. ظلم دنبال محصور کردن خواب آرام بزرگ مرد را در سر داشت. اما فرشتگان خواب بزرگ مرد را دمیدند. بی آنکه بدانند و بخواهند قلبهای بیشماری بر خواب بزرگ مرد آمدند. ظلم عصبانی شد چشمها را تنگ کرد میخواست شمارگان قلبها را اندک ببیند و این
نشد و به خندهٔ قلبهای بیشمار درآمد. فردا روزش قصد قیاس داشتند. جمعیت را خودجوش! فراخواندند. همگان دیدند اما نه مقایسهٔ تعداد را چرا که پیشترها این قیاسها دیده شده بود. دنیا قلبها را دید، قلبهایی که تنها کینه در آنها بود و به عکس و بیت هم رحم بر نیاوردند و قلبهایی را که تنها به مهمانی خواب بزرگ مرد آمده بودند. و بعد از آن هر گوشه از خانه مان خواستیم برای بزرگ مرد لالایی با اشک چشم بخوانیم ظلم سر میرسید. اما افسوس که ظلم نمیدانست که بزرگ مرد در قلب ماست. و به خود گفتم خداوندا کمی به من و ما نیز رحم بفرما که همانند بزرگ مرد در انتخاب سربلند باشیم.
اشکهایم را قطره قطره و دور از نگاه ناپاک ظلم نثار تو میکنم ای بزرگ مرد سرزمینم.
«۷۵»
نام تو در دفتر تاریخ سبز
«شاعری که خود را معرفی نکرد»
بیست و نه آذر هشتاد و هشت مرد خدا منتظری درگذشت
منتظری رفت ولی روسپید خنده کنان سوی خدا پر کشید
مرغ دلش از قفس آزاد شد نعرهٔ مستانه زد و شاد شد
پیر سفر کرده سلام علیک سینه سپر کرده سلام علیک
مرجع محبوب دل ملتی دشمن ظلم و ستم و ذلّتی
رفتی و از رفتنت آزرده ایم بعد تو ما زخم نمک خورده ایم
زخم نمک خوردهٔ ما را ببین چهرهٔ پژمردهٔ ما را ببین
ای نفس گرم نگاه تو سبز بعد تو آیندهٔ راه تو سبز
ای تو دل آزرده ز اهریمنان خون جگر خورده از اهریمنان
مرجع با جهد و جسارت تویی رفته به تبعید و اسارت تویی
عمر تو هر چند به زندان گذشت با دل خون و لب خندان گذشت
ای شرف و عزّت روحانیت فقه تو بر پایهٔ انسانیت
ای غمت آزادی ایرانیان مرگ تو از غصهٔ زندانیان
بر سر سجادهٔ سبز امید روزوشب از چشم تو خون میچکید
عارضهٔ قلبیت هر چند بود رفتن تو لطف خداوند بود
خون خدا باز به جوش آمده است بار دگر حق به خروش آمده است
راه تو راه شهدا بود و بس گسترش دین خدا بود و بس
قصد تو جز بسط عدالت نبود قصد اهانت به ولایت نبود
مدعیان، فتنه به پا کرده اند خون به دل خلق خدا کرده اند
ما همه دیدیم که حق با تو بود مدعیان را همه رسوا نمود
ما همگی حصر تو را دیده ایم پاره ای از عصر تو را دیده ایم
مصلحت اندیش نبودی پدر گمشده در خویش نبودی پدر
ای زده آتش به دل و جان ما رفتی و شد شام غریبان ما
ما ز مریدان قدیم توایم ما همه طفلان یتیم توایم
درد تو دوری ز ریاست نبود فاصلهٔ دین ز سیاست نبود
نام تو آلودهٔ گندم نشد لحظه ای در پردهٔ شب گم نشد
نام تو در دفتر تاریخ، سبز در نظر و باور تاریخ سبز
«۷۶»
نیست دگر قرص قمر پیش ما
«فرزند یکی از پاسداران محافظ ایشان»
ثلاثة الیوم محرم رسید
منتظری دعوت حق را شنید
زود بشد، سوی خدا پر کشید
جام وصال خود و حق سر کشید
منتظری رفت ولی بی ریا
عرش بدو گفت بیا و بیا
منتظری چشمه ای از نور بود
از دغل و کذب و ریا دور بود
منتظری نور دل ناس بود
خط و حساب و منشش راست بود
دیدن او بود بهشت برین
منتظری، روی زمین بهترین
منتظری، منتظر یار بود
معنی تام اولوا الالباب بود
بیت چه احزان شده بی بوی او
خانه چه ویران شده بی روی او
ریش شد از دوری او قلب ما
نیست دگر قرص قمر پیش ما